Zaak-Gotovina blijft Kroatië achtervolgen

Een aanslag met een briefbom en conflicten met het Joegoslavië-tribunaal. Kroatië komt niet toe aan het oplossen van de echte problemen.

Een brute actie vanuit het criminele milieu. Dat is de voorlopige conclusie die de Kroatische regering trekt na de aanslag met een bombrief, maandag, op de Britse ambassade in de Kroatische hoofdstad Zagreb. De brief met explosieven kwam tot ontploffing in de postkamer van de ambassade waarbij een medewerker licht werd verwond.

Na een dag van wild speculeren, waarbij zelfs werd gedacht aan een actie van internationale terreurnetwerken, kwam gisteren de Kroatische politie met de dader op de proppen: man die gewond werd had zélf de briefbom binnen gesmokkeld.

En daar moet men het voorlopig mee doen. Al blijft het vermoeden dat de dader opereerde in opdracht van ,,groeperingen die Kroatië's ambities om EU-lid te worden willen frustreren,'' zoals de Kroatische premier Ivo Sanader het uitdrukte. Welke `groeperingen' worden bedoeld weet elke Kroaat: de criminele netwerken rondom de voortvluchtige generaal Ante Gotovina die door het Joegoslavië-tribunaal wordt verdacht van oorlogsmisdaden.

In de Kroatische media is de Britse regering de laatste tijd scherp gehekeld wegens haar – volgens de Kroaten – zeer harde opstelling jegens Kroatië. Volgens de Britten kan van een EU-lidmaatschap van Kroatië geen sprake zijn zolang het land niet blijk geeft volop samen te werken met het Joegoslavië-tribunaal; die samenwerking laat volgens de Britten te wensen over. Weliswaar vinden alle EU-lidstaten dat, maar de Britse formuleringen zijn dermate hard dat in Kroatië is geconcludeerd dat ze de Kroatische zaak ,,grote schade'' hebben toegebracht.

Dat Gotovina nog steeds niet aan het tribunaal is uitgeleverd kwam Kroatië in maart al duur te staan, toen Brussel verdere onderhandelingen over toetreding een halt toeriep. ,,Gotovina is niet in Kroatië, we kunnen hem niet vinden,'' blijft premier Sanader herhalen. Hij vindt echter weinig begrip in Brussel. Zeker na de nieuwste aantijgingen van Carla Del Ponte, hoofdaanklager van het Joegoslavië-tribunaal, die de Kroatische katholieke kerk ervan verdenkt Gotovina te beschermen.

Door de zaak-Gotovina komt Kroatië niet toe aan het oplossen van de andere poblemen, zegt Andrea Feldman, hoofd van het Open Society Institute (OSI) dat ijvert voor democratisering van Kroatië. ,,Sanader zou zijn handen vol moeten hebben met het hervormen van de staatsinstellingen, zoals politie en justitie,'' zegt Feldman. In het jongste OSI-rapport wordt de Kroatische rechtspraak gehekeld wegens de trage werking en onvoldoende transparantie. Ook moeten nog tal van economische hervormingen worden doorgevoerd.

Feldman: ,,Sanader vecht aan twee fronten tegelijk. Hij moet Europa overtuigen van zijn beste bedoelingen en tegelijk in Kroatië grote schoonmaak houden. Want de stank in de stallen van de Kroatische politiek is onverdragelijk.''

De bomaanslag drukt Sanader met de neus op de feiten, zegt journalist ˇZeljko Peratović die onderzoek doet naar de netwerken rond Gotovina. ,,De briefbom is een plaagstootje uit de koker van Gotovina-aanhangers.'' Peratović schrijft over de banden die regering en leger onderhouden met de maffia in Kroatië en hamert er al jaren op dat Gotovina bescherming geniet van het leger. Peratović werd, na meermalen met de dood te zijn bedreigd, vorige maand ontslagen door zijn werkgever, de krant Vjesnik. ,,Ik word omringd door lafaards,'' zegt hij. ,,Iedereen weet dat het eenvoudig is om Gotovina op te sporen. Er is alleen niemand die het lef heeft.''

Toch vindt Feldman dat Sanader steun van de EU verdient in zijn strijd voor hervormingen. ,,Toetreding is het enige pressiemiddel dat helpt. Brussel moet, los van de zaak-Gotovina, Kroatië een startdatum voor onderhandelingen geven. Anders ontspoort dit land.''