Verwarrende stemmen van toen

Traag strijkt de camera langs een donkere wand, langzamer dan langzaam. De film The Black Room van Melvin Moti (1977, Rotterdam) past prima bij de eigentijdse ontwikkeling in de beeldende kunst, de Slow Art. De rust en de toewijding die je ziet bij kunstenaars als Rob Johannesma met zijn in slowmotion gefilmde landschappen en David Claerbout met zijn nachtelijke opnames van een stil en donker Venetië, tref je ook aan in het werk van Melvin Moti. De camera glijdt hypnotiserend langzaam langs de wanddecoraties uit de Villa Agrippa die bij Pompeï stond. Af en toe komt een versiering in beeld, strakke vormen met hier en daar een dierlijk en plantaardig motief. Plots duikt een eenzaam figuurtje op uit het duister. Het is een herder, met een schaapje op de schouders. Het afgebladderde zwart van de wand lijkt in de verte op een oneindig duistere hemel waarin je zo ver lijkt te kunnen kijken dat je jezelf verliest.

Dat verliezen speelt een belangrijke rol in The Black Room. Terwijl de camera zijn werk doet, klinken de stemmen van twee acteurs: een fictief interview met de surrealistische dichter en schrijver Robert Desnos (1900-1945) begeleidt de beelden. Desnos bekwaamde zich in het onder hypnose slapen en vervolgens uitspreken van gedichten of voorspellingen en deed experimenten met surrealistenals André Breton en Paul Eluard. Desnos zag de hypnotische slaap als een onlosmakelijk deel van zijn leven. De sessies verliepen niet altijd even vreedzaam. Zo zat Desnos Paul Eluard achterna met een mes en probeerde een groepje mensen zich onder invloed van de hypnose te verhangen in een groot leeg landhuis.

Terwijl het interview vordert als een literaire documentaire, blijft de camera in beweging. Beelden van de seances in het grote landhuis lijken opeens een echo te hebben in de donkere muren van de oude Romeinse villa. Met een verteller die een voorbije tijd tegen een visuele achtergrond uit een nog verder verleden beschrijft, zet Melvin Moti een sferisch beeld neer dat bijna net zo hypnotiseert als de droomslaap van Desnos.

De voorliefde voor het niet-zichtbare, het suggestieve blijkt ook uit Motis film No Show uit 2004. Langzaam gaat de zon onder in een lege zaal met drie ramen. Je hoort de stem van een gids die in 1943 een groepje soldaten rondleidt langs lege lijsten in de Hermitage in St Petersburg. De Rembrandts en andere grote werken waren weggehaald om ze te beschermen tegen het oorlogsgeweld. Maar het maakt de gids niet uit: hij beschrijft ze uit zijn hoofd alsof ze er nog hangen.

Ook bij dit werk levert de combinatie van stemmen, die je levendig mee het verleden invoeren, en de verstilde filmbeelden een raadselachtige spanning op. Puttend uit wat geweest is, maakt Moti fascinerende eigentijdse kunst.

Tentoonstelling: Melvin Moti. The Black Room, t/m 30 okt in Stedelijk Museum Bureau Amsterdam, Rozenstraat 59, Amsterdam. Open di t/m zo, 11-17u. inl: 020-4220471, www.smba.nl

    • Machteld Leij