Tschüss, zegt Joschka Fischer

Joschka Fischer wil niet langer het boegbeeld zijn van de Duitse Groenen. Hij zegt slechts een bescheiden rol te willen spelen als lid van de Bondsdag. In ieder geval voorlopig.

Het was de eerste verrassing van het post-verkiezingstijdperk in de Duitse politiek. Joschka Fischer (57), minister van Buitenlandse Zaken en boegbeeld van de Groenen, trekt zich terug uit de frontlinie.

Fischer maakte gisteren bekend dat hij niet zal kandideren voor het voorzitterschap van de Bondsdagfractie van de Groenen. De meeste partijgenoten waren er vanuit gegaan dat Fischer een leidende rol in de oppositie op zich zou nemen. ,,We waren geshockeerd'', zei een afgevaardigde.

Voor een politieke necrologie is het evenwel nog iets te vroeg. Fischer wordt wel lid van de Bondsdag. En mochten de Groenen aan een regering deelnemen, dan is Fischer beschikbaar voor een ministerspost. Zelf schat hij die kansen overigens niet zo groot in.

,,Ik wil de vrijheid terug, die ik twintig jaar geleden voor de macht heb ingeruild.'' Zo zou Fischer het tegen zijn fractie hebben gezegd. ,,Nu moet een nieuw hoofdstuk in de geschiedenis van de Groenen opgeslagen worden.'' Een nieuw hoofdstuk met nieuwe gezichten en mastodont Fischer in het Duitse parlement in een van de achterste rijen.

Fischer heeft nooit een functie in zijn partij bekleed, maar hij was in de afgelopen twee decennia belangrijker voor de partij dan welke ambtsdrager dan ook. Fischer vormde de protestpartij van de jaren zeventig om in een regeringspartij. Fischer overtuigde zijn partij ervan het radicale pacifisme af te zweren en de inzet van Duitse soldaten in het buitenland te ondersteunen.

In een partij die bestaat uit pragmatische Realo's en idealistische Fundi's, realisten en fundamentalisten, was Fischer de opperrealo die het hart van de Fundi's keer op keer wist te raken. Zo hield hij de groepering bij elkaar, ook toen de inzet van Duitse soldaten in Kosovo en Afghanistan de linkerfklank van de partij tot razernij dreef.

Joschka Fischer was ook dé grote stemmentrekker van de Groenen. In verkiezingscampagnes paarde hij tomeloze energie aan retorisch talent. Soms zette hij met eenvoudige middelen opvallende accenten. Toen hij werd beëdigd als minister voor Milieu in Hessen, verscheen hij op witte gymschoenen. De schoenen staan inmiddels in een museum. Eind jaren negentig maakte Fischer naam als marathonloper. In de campagne van 2002 demonstreerde de joggende minister dagelijks dat hij fit genoeg was voor nóg een termijn.

De roodgroene coalitie die in Duitsland zeven jaar aan de macht was, was onlosmakelijk met zijn naam verbonden. Hij was vice-kanselier, minister van Buitenlandse Zaken, jarenlang de populairste politicus van Duitsland.

In het kabinet van Gerhard Schröder waren De Groenen de juniorpartner. Hoewel Schröder in de loop der jaren steeds meer buitenlands beleid naar zich toe trok, bleef Fischer hem altijd trouw terzijde staan. Fischer hoorde dit voorjaar pas op een laat tijdstip dat Schröder vervroegde verkiezingen wilde forceren. Hij vond het geen goed idee.

Er zijn twee mogelijke coalities waarin de Groenen een rol kunnen spelen. In de bestaande coalitie, aangevuld met de liberalen. De FDP heeft evenwel heel duidelijk gezegd daar niet voor te voelen. De Groenen zouden ook een centrumrechts blok van CDU/CSU en FDP aan een meerderheid kunnen helpen, de zogeheten Jamaica-variant. Steeds meer christen-democraten ontdekken dezer dagen overeenkomsten met De Groenen. De FDP heeft weliswaar grote moeite met de idee, maar wil onderhandelingen niet op voorhand blokkeren. De Groenen zijn uiterst terughoudend. Fischer vindt `Jamaica' niet erg realistisch. Zelf zou hij nooit onder een kanselier-Merkel minister willen zijn.

De aanwezigheid van een kleine `huisgod' binnen zijn gelederen heeft voor de Groenen ook een nadeel gehad: de jongere garde werd ongedurig. Nadat Fischer bekend had gemaakt dat hij het voorzittersschap van de fractie niet ambieert, meldden zich terstond vijf kandidaten, onder wie de ministers Künast (Landbouw) en Trittin (Milieu).

,,Ik heb op dit moment geen wensen'', zei Fischer gisteren. ,,Ik wens u een goede dag en nu ga ik naar huis, tschüss.''

Gaat Fischer écht naar huis? Alvast schrijven aan zijn biografie of aan een boek over de machtsverhoudingen in de wereld? Voorlopig wil Fischer afwachten. Wellicht komt er toch nog een baan vrij in Berlijn, en anders misschien elders in de wereld. Bij wijze van voorlopig afscheid deelde hij nog even prik uit aan de pers. ,,Het mooie van dit besluit is dat ik u nu allen achter me kan laten.''

    • Michel Kerres