Lonken naar de kiezers vanuit de Kamer

De politiek leiders in de Tweede Kamer ruiken de verkiezingen. De Algemene Politieke Beschouwingen vormen het podium om te kiezer te behagen.

Minister-president Balkendende (CDA) luidde gisteren een nieuwe levensfase in van zijn kabinet. De komende twee jaar zal de ministersploeg zich richten op het uitvoeren van alle wetgeving die in de eerste helft van de kabinetsperiode tot stand is gekomen. In de Tweede Kamer bleek vanochtend aan het begin van de Algemene Politieke Beschouwingen, dat ook daar een nieuwe periode is aangebroken. Want de politiek leiders in de Kamer hebben de geur van verkiezingen in de neus gekregen. ,,Verkiezingen in mei 2007,''riep fractievoorzitter Bos (PvdA), ,,maar als het kan zoveel eerder!''

Aan de vooravond van het debat van vandaag, waarbij de Tweede Kamer zijn visie geeft op de begrotingsplannen van het kabinet, beleefde VVD-fractievoorzitter Van Aartsen een opsteker. De huidige politiek leider van de VVD en lijsttrekker bij de vorige verkiezingen, minister Zalm (Financiën), maakte gisteravond bekend dat hij geen kandidaat is voor het lijsttrekkerschap van de partij in 2007. Daarmee kwam publiekelijk een eind aan een slepende interne discussie in liberale gelederen. Van Aartsen is nu, op papier en voorlopig, de onbetwiste leider van de VVD. Voor hem en zijn collega-fractievoorzitters zijn de Algemene Politieke Beschouwingen vandaag en morgen behalve een reactie op de nieuwe begroting, tevens een podium om de kiezer voor zich te winnen.

Het was PvdA-fractievoorzitter Bos die dit vanochtend voor de radio uitlegde. Volgens Bos gaat het hem, kort gezegd, niet om punten te scoren tijdens de debatten, maar om de burgers te laten weten dat zijn partij de problemen van de mensen wél begrijpt. In tegenstelling tot de regerende coalitie, uiteraard. Bos kan als aanvoerder van de grootste oppositiefractie in de debatten de rol spelen van uitdager.

Alle fractievoorzitters hebben hun eigen dilemma's. Verhagen (CDA), moet zich voorlopig schikken naar zijn geestverwant en politiek leider premier Balkenende. Deze heeft gisteren al gezegd door te willen regeren met VVD en D66. Tegelijkertijd wil Balkenende alle opties open houden. Voor de fractievoorzitter van de christendemocraten heeft dat tot gevolg dat ook hij in de debatten rekening moet houden met mogelijke toekomstige regeringspartners.

Overigens is de positie van Verhagen niet zo onderschikt als zij lijkt. Hoe zwakker de politiek leider van het CDA naar voren komt uit peilingen, des te meer ruimte de fractievoorzitter kan nemen. Het door de drie coalitiefracties veelgeprezen model van dualisme biedt hem de ruimte zich te profileren ten opzichte van het regeringsbeleid. Ook voor de partij zelf geldt dat de steun voor Balkenende onvoorwaardelijk is, totdat het mis gaat.

De derde coalitiepartij, D66, is met leider Dittrich bezig aan een radicale ommezwaai. Dittrich stelde voor de zomer een pamflet op waarin hij afstand neemt van D66 als bestuurlijke vernieuwingspartij. De grondslag van D66 moet, volgens de filosofie van Dittrich, verbreden. In november op het partijcongres hoopt Dittrich steun te krijgen voor zijn programma. Onderwijs en milieu zijn de nieuwe speerpunten van D66. Dat blijkt ook uit de inbreng van Dittrich vandaag: ,,D66 wil óók een onderwijspartij zijn''.

Bos, fractievoorzitter en onomstreden leider van de PvdA, zit in een lastig parket. Een luxeprobleem waar zijn collega's jaloers op zijn. In de peilingen staat hij sinds het begin van deze kabinetsperiode steevast op forse winst. Hij is virtueel al jaren de leider van de grootste partij. Dat maakt hem aantrekkelijk bij zijn `linkse collega's', die in de electorale kracht van Bos een kans zien om een linkse coalitie te vormen.

Bos houdt die boot af, omdat hij er van overtuigd is dat er bij de verkiezingen meer winst te boeken is met drie losse linkse partijen dan met één links blok. Aan de andere kant wil Bos de deur open houden naar de huidige coalitie. In de wandelgangen wordt een coalitie met het CDA na 2007 als niet onwaarschijnlijke optie genoemd.

In christen-democratische kring wordt gesuggereerd dat Bos daarom geen afstand durft te nemen van het CDA, maar juist vandaag haalde Bos keihard uit naar het CDA. Tegen Verhagen: ,,U kletst uit uw nek.'' Toch sluit Bos op voorhand niemand uit, ook de VVD niet.

Van Aartsen schetste in zijn inbreng vandaag zijn liberale visie: Nederland in 2015 moet het New York van Europa zijn. Die lijn borduurt voort op het Liberaal Manifest dat de VVD voor de zomer aannam en dat gezien wordt als een document waarmee Van Aartsen binnen zijn partij zijn positie heeft verstevigd.

Het leiderschap van Van Aartsen is echter niet onomstreden, ook niet nu Zalm zich terugtrekt als potentiële tegenkandidaat. Voor de VVD lijkt momenteel de druk van groeperingen als de LPF en Wilders, en niet te vergeten tal van aspirant-politici buiten de Kamer, een minder manifest probleem dan vorig jaar. Dat brengt een relatieve rust in de liberale gelederen, waar Van Aartsen zijn voordeel mee kan doen. Hij heeft als enige van de huidige coalitie al zijn voorkeur uitgesproken om in deze samenstelling door te gaan na 2007.

    • Egbert Kalse
    • Guus Valk