Digitale tv: alle macht aan de kijker

Omroepen verloren het monopolie op kanalen en zendtijden. Hoogleraar José van Dijck over de opmars van digitale tv-kanalen.

Alsof dertig kanalen via de kabel nog niet genoeg zijn, schieten de nieuwe tv-kanalen op internet als paddestoelen uit de grond. Veel mensen hebben Uitzendinggemist.nl ontdekt, de site waar herhalingen van programma's op elk gewenst moment zijn af te spelen. Maar de publieke netten in Nederland creëren ook nieuwe digitale zenders, waarop andere programma's te zien zijn. Zo begon de AVRO vorige week met twee themakanalen, gericht op kunstliefhebbers en dierenvrienden. Diezelfde dag kondigde de VARA aan dat er in november nieuwe themakanalen voor cabaret en consumenteninformatie komen. Ook commerciële zenders gebruiken internet voor uitzendingen. Talpa zet alle programma's, vaak met extra's, online. Daarnaast zijn via de live-stream van Talpa op internet de uitzendingen rechtstreeks te volgen. Veel regionale omroepen, bijvoorbeeld Omroep Gelderland en RTV Noord-Holland, bieden een dergelijke videodienst.

,,De kijker heeft veel macht gekregen'', zegt José van Dijck, hoogleraar televisie, media en cultuur aan de Universiteit van Amsterdam. ,,Vroeger keken we met z'n allen naar hetzelfde programma, maar dankzij internet bepalen we zelf wanneer we kijken.''

Er is echter geen sprake van een digitale revolutie, vindt Van Dijck. ,,Ik vind het eerder een logische stap na de afstandsbediening en de videorecorder. Dat waren de afgelopen decennia al uitvindingen die de kijker meer controle gaven. De site van Uitzendinggemist.nl is een soepele databank van bewegend beeld. Dat betekent nog meer macht – de macht om zelf je tijd in te delen en niet aan de buis gekluisterd te zitten.''

In de jaren dat Nederland nog maar twee netten had, waren tv-programma's steevast het gesprek van de dag: iedereen keek immers naar dezelfde uitzendingen. Gaat dat gemeenschappelijke televisiegevoel helemaal verloren in het digitale tijdperk?

Van Dijck denkt het niet. ,,Veel jongeren gebruiken inderdaad liever internet voor hun informatie, maar je ziet dat mensen bij live gebeurtenissen nog steeds massaal de televisie aanzetten. Dat was bij de aanslag op het World Trade Center zo, en ook bij de ramp in New Orleans merkte CNN dat de kijkcijfers omhoogschoten.''

Om digitale tv-kanalen ook een commercieel succes te laten worden, zijn adverteerders noodzakelijk. Hoewel reclameblokken op internet makkelijk te omzeilen zijn, ziet Van Dijck toch goede mogelijkheden. ,,Bedrijven vinden het interessant om een duidelijke doelgroep te bereiken, en dat is met een digitaal kanaal makkelijk te realiseren. Een autofabrikant zal bijvoorbeeld graag adverteren op een tv-kanaal dat alleen autoprogramma's uitzendt.''

Narrowcasting, zo wordt het benaderen van kleinere, specifieke groepen consumenten genoemd. Van Dijck: ,,Ook dat is niet nieuw. Sinds de komst van commerciële stations in de jaren negentig kopen adverteerders liefst reclametijd in de buurt van programma's die op een duidelijk omschreven doelgroep mikken.''

Een groot aantal buitenlandse nieuwszenders is actief op het web. Het is niet ondenkbaar dat in de toekomst ook Amerikaanse kwaliteitszenders als HBO via internet in Nederland te bekijken zijn tegen betaling, waarschijnlijk. ,,Maar ook andere instellingen als de ANWB of Greenpeace zouden hun eigen digitale kanaal kunnen beginnen. Of reisbureaus die hun reisvideo's online aanbieden'', aldus Van Dijck.

Ook particulieren gebruiken internet om een eigen tv-zender op te zetten. In navolging van de populaire weblogs groeit nu het aantal videologs, waar de makers hun belevenissen in bewegende beelden vastleggen.

Van Dijck: ,,Nu zelfs de mobiele telefoon als camera kan dienen, lijkt zo'n videolog bijna op een vorm van praten: je leven vastleggen met een cameraatje en delen met anderen.''

Maar de rol van de omroep is niet uitgespeeld, denkt Van Dijck. ,,Er zal altijd behoefte blijven aan professionaliteit. Daar hebben we zelfs geld voor over.''

    • Marc Hijink