`De vlieger is mijn symbool voor vrijheid'

Rienke Enghardt laat kinderen uit conflictgebieden grote vliegers beschilderen. Morgen zijn zeven van deze `Kites of Life' op de Dam in Amsterdam te zien.

Ze zijn één meter vijftig breed, hun staarten zijn soms wel zeven meter lang en ze zijn van onder tot boven beschilderd met bloemen, harten, ballonnen, met gelukkige, complete gezinnen en met huizen, veilige huizen. Hier en daar staan er teksten op: No more fear of: Write no evil.

De kunstenaar Rienke Enghardt (Den Haag, 1965) werkt sinds vijf jaar met kinderen en jongeren uit conflictgebieden. Op de Kaukasus, in de Palestijnse gebieden en in het voormalige Joegoslavië zet ze een tent op die is opgebouwd uit vliegers. In de tent luisteren kinderen naar verhalenvertellers en gaan ze met elkaar in discussie. Vervolgens uiten ze wat ze gehoord hebben op vliegers, die uiteindelijk worden opgelaten, om de kunst aan de hemel te exposeren.

Enghardt werkt sinds enige jaren samen met War Child. Na een tournee door Kosovo, Servië en Kroatië zullen zeven kleurige vliegers, gemaakt door jongeren uit die gebieden, morgen wapperen tijdens een manifestatie van War Child op de Dam in Amsterdam. Tweehonderd mensen zullen daar, op de dag die door de VN is uitgeroepen tot Internationale Dag van de Vrede, een levend vredesteken vormen. Bosnische en Nederlandse graffiti-kunstenaars zullen de open ruimtes in het teken beschilderen.

Waarom laat u kinderen juist vliegers beschilderen?

,,De vlieger is mijn symbool voor vrijheid, de tent staat voor veiligheid. Tussen vrijheid en veiligheid, en met de juiste balans tussen die twee, schuilt in mijn ogen de mogelijkheid tot vrede.''

U gebruikt voor uw projecten vaak het verhaal `De zeven Angsten', uit het Russische Amour-gebied. Waarom juist dit verhaal?

,,Het gaat over een jongen wiens broertje wordt meegesleurd door een tijger. Om zijn broer terug te zien, moet hij zeven angsten overwinnen, de laatste daarvan is een hoge muur. Omdat hij die muur niet aandurft, besluit hij zijn eigen hazenhart uit te snijden, wat natuurlijk de grootste zelfoverwinning is. Op dat moment verdwijnt de muur, en de jongen ziet zijn broer met zijn tijgerbruid. De tijger wilde hem niet opeten, maar met hem trouwen.

,,Het is een prachtig, gelaagd verhaal, dat een heleboel elementen en emoties bevat die de kinderen herkennen. Angst en moed, verdriet en troost en niet te vergeten een schitterende bruiloft aan het slot. Daarnaast is het niet-realistisch; het prikkelt de fantasie.''

Wat halen de kinderen die meedoen zelf uit uw projecten?

,,Ik ben beeldend kunstenaar, mijn doelen zijn niet educatief of therapeutisch. Het gaat mij om uitwisseling en gelijkwaardigheid; om met kinderen te werken aan een groter geheel. Daarnaast vind ik kindertekeningen fantastisch. Of het nu om een harkerig poppetje gaat, of het schitterende landschap dat ik een Palestijns stenengooiertje een keer zag tekenen.

,,Mijn intenties en die van kinderen gaan goed samen. Kinderen vinden het geweldig om aan iets groots te werken, en om serieus genomen te worden. De joodse en arabische kinderen met wie ik in Tel Aviv werkte, wilden het aanvankelijk bijvoorbeeld helemaal niet over vrede hebben. Ze waren moe van het thema, hadden genoeg andere dingen aan hun hoofd. De intifadah-kinderen met wie ik ooit werkte, waren kleine vechtmachines. Op de vlieger verschenen tanks, mitrailleurs en zelfs een hakenkruis. Het was de enige keer dat zoiets gebeurde.''

Wat heeft u met die vlieger gedaan?

,,Die heb ik natuurlijk nog. Het is mij er niet om te doen de kinderen in een bepaalde richting te sturen. Ik heb het er wel met ze over gehad natuurlijk, of je er nu zoveel mee opschoot zo'n symbool te gebruiken. En ik zei dat ik die ene jongen die een mooi landschap schilderde, het stoerste vond van hen allemaal, omdat hij vooruit durfde te denken, naar een mooie toekomst.''

Wat doet u als er geen wind is en de vredesvlieger gaat niet op? Dat lijkt me voor de kinderen van een pijnlijke symboliek.

,,Zolang je rent, blijft de vlieger hoog. Maar als er geen wind is, valt hij zodra je stopt, naarbeneden. Ik ren in zo'n geval heel fanatiek, zo fanatiek dat de kinderen het bijna zielig voor mij vinden als het niet lukt. Als er geen ruimte is om de vlieger op te laten, breng ik de kinderen naar een hoge brug of een hoog gebouw. Dan laten we de vlieger daar vanaf zeilen, als een soort vredesvaandel.''

People building peace, morgen 15.00 uur op de Dam in Amsterdam. Donderdag om 17.00 uur laat Rienke Enghardt met een aantal Bosnische en Nederlandse jongeren beschilderde vliegers op op het Scheveningse strand.

    • Maartje Somers