Buitenbeentjes

Aan bijna iedereen zit wel een steekje los. Willem van der Does beschrijft tien persoonlijkheidsstoornissen in zijn boek Zo ben ik nu eenmaal! Lastpakken, angsthazen en buitenbeentjes. Mensen met de meest extreme afwijkingen zitten in een inrichting, maar de wat mildere varianten lopen gewoon op de werkvloer rond. Ze zijn meteen herkenbaar. Zoals de narcist, die overloopt van eigenliefde en liefst in het middelpunt van de belangstelling staat. Of het dwangtype – allergisch voor chaos, alles perfect op orde, maar totaal van slag als je hem een onverwacht voorstel doet. Van der Does is klinisch psycholoog en bijzonder hoogleraar experimentele psychopathologie aan de Universiteit Leiden.

Is het echt zo bar?

Van der Does: ,,Pas nog bleek uit Amerikaans onderzoek dat de meerderheid van de bevolking ooit in zijn leven een psychiatrische aandoening doormaakt. Dat zal in Nederland niet anders zijn. Vaak valt daar prima mee te leven. Depressies gaan over, bij fobieën kom je een heel eind met vermijdingsgedrag. Eén op de tien mensen heeft een echte persoonlijkheidsstoornis. Veel vaker vertonen mensen er trekjes van. Het is een glijdend vlak van abnormaal naar gezond, een continuüm van meer of minder uitgesproken karaktertrekken. Het is riskant om overal een pathologisch etiketje op te plakken, maar soms ook handig, want onze richtlijnen voor het omgaan met een extreme persoonlijkheidsstoornis zijn vaak ook bruikbaar bij mildere varianten.''

In welk type herkent u zichzelf?

,,Als wetenschapper moet je wel een tikje dwangmatig zijn, zonder je al te veel in details te verliezen. En in de rat race aan de universiteit moet je wel narcistisch zijn.''

Wanneer wordt het pathologisch?

,,Neem de angsthaas. Voorzichtigheid kan geen kwaad, het wordt pas pathologisch als je daar zelf ernstig onder lijdt en bijvoorbeeld alleen nog maar werk sterk onder je niveau durft aan te nemen, of sociaal geïsoleerd raakt. Of als je omgeving er erg veel last van heeft. Je kunt iemands karakter niet echt veranderen, maar persoonlijkheidsstoornissen zijn zeker niet onbehandelbaar. Ook aan ingesleten gedrag valt te schaven. Het moeilijkst behandelbaar zijn de `buitenbeentjes', zoals paranoïde en schizoïde mensen. Daar krijg je überhaupt moeilijk contact mee. Het ongelukkigst zijn vermoedelijk de mensen met een borderline persoonlijkheidsstoornis. Die ondervinden de heftigste, sterk wisselende emoties en reageren het meest impulsief. Daar valt de ellende het meest op.''

    • Marion de Boo