New Orleans is geen ver-van-ons-bed show

Wij Nederlanders moeten besluiten of we op de lange termijn willen blijven wonen in polders ver onder het zeeniveau, vinden Govert D. Geldof en Ton van der Maarel.

Kan een situatie zoals in New Orleans zich ook in Nederland voordoen? Deze vraag kan bevestigend worden beantwoord. Ook in Nederland kunnen overstromingen optreden met een omvang als in New Orleans. Weliswaar hebben we sterkere dijken, geen orkanen en een betere rampenbestrijding, maar toch kan het misgaan. Absolute veiligheid kan niet worden geboden. Jonkman en Vrijling pleiten voor een heldere keuze van risico's die we als samenleving al dan niet accepteren. (Opiniepagina, 1 september).

Wij moeten in Nederland een keuze maken op een nog fundamenteler niveau. Willen we op de lange termijn blijven wonen, werken en recreëren in polders ver beneden zeeniveau? De klimaatverandering is niet de grootste bedreiging voor Nederland, maar het niet durven maken van deze keuze.

Voor de lange termijn zijn er twee scenario's denkbaar: Twents Manhattan en Randstedelijk Hydropolis. De keuze voor één van deze scenario's ligt in het heden. Twents Manhattan staat hierbij model voor pappen en droog houden. Daarbij wordt in eerste instantie goed geïnvesteerd in dijkringen. Echter, de belangstelling hiervoor verzwakt geleidelijk. Als veel decennia achter elkaar geen echte rampen zijn opgetreden, daalt de politieke belangstelling. De markt investeert niet, want veiligheid lijkt geen schaars goed te zijn.

Daarnaast brokkelt de aantrekkingskracht van de Randstad ook af door processen als sociale segregatie en een dichtslibbend wegennet. De leefbaarheid komt onder druk te staan en het aantal culturele voorzieningen neemt af. Dan is er geen ramp meer nodig om bedrijven te doen besluiten een andere locatie te kiezen dan het lage Nederland. Er vindt een trek plaats naar het oosten. Dat biedt mogelijk kansen voor de gebieden op de hooggelegen zandgronden, gebieden die nu voor een belangrijk deel zijn bestemd als ecologische hoofdstructuur.

Het scenario van Randstedelijk Hydropolis staat voor een sterke verweving van waterbeheer met de Nederlandse cultuur en economie. Bij dit scenario wordt maakbaarheid gezien als een visitekaartje van Nederland en wordt de waterdreiging omgebogen naar een waterkans. Juist aan de ligging in en nabij water ontleent Nederland zijn kracht.

Water is vijand én vriend. De vijandelijke kant manifesteert zich incidenteel. Daar kun je een maatschappij niet op inrichten. De vriendelijke kant van water is 365 dagen per jaar zichtbaar. Wandelen langs het water, verliefd worden langs de waterkant, indrukwekkende gebouwen die zich spiegelen en water om te drinken en jezelf te verkoelen. De inzet van Randstedelijk Hydropolis is dat we antwoorden formuleren op de vijandelijke kant van water door de vriendelijke kant te omarmen. In het spel van haat en liefde met water ontvouwt zich dan een gebied dat voor investeerders aantrekkelijk is. Water zit dan sterker dan nu het geval is in de genen van de Nederlanders.

Veiligheid is meer dan weinig risico. Het niveau van risico's bewust kiezen, zoals Jonkman en Vrijling bepleiten, en daarbij te leren van New Orleans, is noodzakelijk. Maar het gaat niet alleen om de risico's zelf, maar ook om de manier waarop met deze risico's wordt omgegaan.

De geschiedenis leert dat als risico's worden verkleind, de maatschappij daarop reageert door zich gevaarlijker te gaan gedragen. Een bekend voorbeeld betreft de autogordel. Het verplicht stellen van de gordel resulteert in een lager risico, maar onderzoek heeft uitgewezen dat Nederlanders daardoor wel wilder zijn gaan rijden. Dat geldt ook voor waterrisico's. Waar hoge dijken worden opgeworpen, wanen Nederlanders zich veilig en verwatert het contact met de elementen. Goed veiligheidsbeleid richt zich dan ook niet alleen op de technische risico's, maar ook op de maatschappelijke aspecten.

Dáár is het fout gegaan in New Orleans, dáár dreigt het ook fout te gaan in Nederland. In New Orleans is de overheid teruggetreden zonder besef van cultuur en economie. Mensen kunnen nu eenmaal niet individueel reageren op een dijkdoorbraak. In Nederland gaat het beter, maar ook daar heeft de waterdreiging zich nauwelijks genesteld in de cultuur. Deze werkt hooguit door als negatieve factor bij de vestigingskeuze van bedrijven. Daarmee komt een ontwikkeling richting Twents Manhattan naderbij. Een terugtredende overheid resulteert uiteindelijk in naar het oosten trekkende Nederlanders.

Wij zijn voorstander van Randstedelijk Hydropolis. Wij vinden dan ook dat de komende jaren – naast de versterking van dijkringen en het geven van ruimte aan water – een inhaalslag gemaakt moet worden op cultuurgebied. En werk te maken van waterbewustzijn.

Maar er is meer nodig. Er zijn prachtige technieken beschikbaar gekomen. Die moeten worden ingezet. Nu zijn ze verwerkt in plannen die nauwelijks verder komen dan de boekenplank. Laten we leren van het buitenland en onze kennis bundelen en exporteren. Ook dat gebeurt nog onvoldoende. Laten we blijven wonen op deze bijzondere plek en er iets bijzonders van maken.

Govert D. Geldof en Ton van der Maarel zijn verbonden aan het ingenieursbureau Tauw bv. in Deventer.