`Met angst kun je verkiezingen winnen'

,,Met moed en eerlijkheid win je kennelijk geen verkiezingen'', zegt een CDU-aanhanger. ,,Het was een heerlijk warm gevoel'', meent een aanhanger van de SPD.

Op het grote plein voor de Rijksdag volgden honderden mensen gisteravond op een groot tv-scherm de verkiezingsuitslag. De aanhangers van Angela Merkel waren al van een afstand herkenbaar. Ze schudden zwijgend hun hoofd.

Gottfried Müthrath, gepensioneerd automonteur uit Düren, had van zijn lange weekeinde in Berlijn iets heel anders verwacht. Een feestje. Zaterdag had hij de Bondsdag nog vol ontzag van binnen bewonderd, nu staarde hij buiten stilletjes naar de verkiezingsuitslag. ,,Ik ben teleurgesteld. De overwinning voor de christen-democraten had veel groter moeten zijn.'' Op het scherm krimpt de toch al kleine overwinning elk kwartier. Uiteindelijk bedraagt de voorsprong van CDU/CSU op de SPD nog maar 0,9 procent.

Voor de ogen van de christen-democraten ontrolt zich een drama. In de zomer hadden ze heel eventjes gehoopt dat ze de absolute meerderheid zouden halen. Als dat niet zou lukken, dan zouden ze toch zeker een centrumrechtse coalitie kunnen vormen. In september bleek uit de peilingen dat ze niet verder zouden komen dan een coalitie met de SPD, onder leiding van Angela Merkel. Maar ook die peilingen zaten er nog vér naast. Merkel en Schröder leverden gelijkspel.

Hoe het nu verder moet met Duitsland weet Müthrath ook niet. De ene mogelijke coalitie is nog onaantrekkelijker dan de ander. ,,Maar op een of andere manier zal het weer verder gaan. Het gaat altijd verder.'' Zijn echtgenote trekt aan zijn mouw. ,,Kom, laten we nog van de avond genieten.'' Het wordt langzaam fris.

Kai Lehmann (34) is arts in Berlijn. ,,Met moed en eerlijkheid win je ogenschijnlijk geen verkiezingen.'' Zijn kandidate heeft een moedig gevecht geleverd, vindt hij. ,,Merkel was goed. Ze toonde dat ze bereid was beslissingen te nemen, ze maakte duidelijk dat er ook onaangename maatregelen genomen moeten worden. Maar Schröder voelde goed aan dat je ook met angst een verkiezingscampagne kunt voeren.''

Op het scherm verschijnt een stralende Gerhard Schröder. Hij heft zijn handen op, slaat ze boven zijn hoofd krachtig ineen. Op het plein juichen zijn aanhangers. ,,Gerhard, Gerhard.'' Op de achtergrond baadt de moderne kanselarij in fel wit licht. Misschien mag Schröder er blijven. Lehmann gaat naar huis.

In het restaurant van het partijbureau van de SPD zitten de jonge troepen van Schröder halverwege de avond aan het bier. Steeds weer vertellen ze elkaar over dat ene moment. De eerste prognoses. SPD op een magere 33 procent, bijna zes procentpunten minder dan drie jaar geleden. Een van de slechtste resultaten ooit. ,,De moed zonk me in de schoenen'', zegt Adrian Krampen (23), student rechten uit Hamburg. Vervolgens het resultaat van de CDU. ,,Wat zouden ze halen? Veertig procent?'' En toen die ontlading. CDU/CSU deden het maar marginaal beter dan de SPD, en in elk geval slechter dan drie jaar geleden. Wat hadden ze gejoeld. ,,Het was een heerlijk warm gevoel.''

Stefan Hernadi (21) zit onderuitgezakt aan een tafel, in zijn hand een grote SDP-vlag. Na zeven weken campagne is Hernadi uitgeput. Maar zijn dag kan niet meer stuk. Het waren vreemde weken. In augustus wilde in de winkelcentra niemand iets van de SPD weten, in september draaide de stemming. ,,Mensen waren opeens vriendelijker, gingen het gesprek met ons aan. Ze wilden precies weten waar we voor stonden. We konden duidelijk maken dat de SPD onder Gerhard Schröder wel degelijk hervormingen heeft doorgevoerd. Opeens vonden veel mensen het billijk om eerst af te wachten of die maatregelen resultaat hebben. Belangrijke ingrepen zijn pas op 1 januari van kracht geworden.''

Het is bijna half elf en nog steeds is de uitslag onduidelijk. CDU/CSU heeft een kleine voorsprong. Merkel heeft gezegd dat ze daarom het recht heeft om coalitiebesprekingen te voeren. Schröder heeft gezegd dat er maar één optie is: een stabiele regering onder zijn leiding. Hernadi straalt. Ook al gelooft hij nog niet helemaal in de overwinning. ,,We moeten nog een paar uur geduld hebben.'' Maar als Schröder erin gelooft, waarom zou hij dan twijfelen?

Een paar kilometer verderop heeft de CDU feesttenten opgebouwd. Er is `Glückauf'-bier. Grote schalen met krakelingen gaan rond. Het buffet is een feest. Maar dat is dan ook het enige feest. ,,We hebben wat te eten en te drinken, en ach, nu gaat het wel weer'', zegt een christen-democraat tegen middernacht. De tv meldt dat er een patstelling is ontstaan. Aan de oranje tafels heerst verbittering. Over het ontnuchterende resultaat, over de overwinningsroes die Schröder op tv heeft gedemonstreerd. Over alles eigenlijk.

Pamela Luckau (24) werkt op het wetenschappelijk bureau van de partij. Ze drinkt koffie. ,,Ik zie alleen maar verliezers. Het is zó treurig. Niemand heeft een duidelijke opdracht gekregen van de kiezer, nu zijn we overgeleverd aan de rode sokken.'' Philip Gutmann (27) noemt het resultaat een ,,zware klap''. De partij is nu veroordeeld tot pijnlijk zelfonderzoek. ,,Schröder is een sluwe vos'', zegt Matthias Koch (24) ,,Wij waren veel te netjes.''

In de tenten van de CDU stopt niemand zijn teleurstelling weg, maar de meeste mensen kiezen hun woorden voor de verslaggever met zorg. Wie evenwel op de toiletten hoort wat in de mobiele telefoons wordt geroepen weet genoeg. ,,Ja, Scheisse! Pleite! Maar ik heb verdomme wél een leuke meid uit Göttingen ontmoet.''