Iran voelt zich zelfverzekerd

Iran toont zich strijdbaar. Voor Teheran is Iran een staat in opkomst en de aanstaande leider van de islamitische wereld en zijn de VS en Europa in verval.

Met veel gevoel voor drama vertrok Irans president Mahmoud Ahamdinejad afgelopen dinsdag naar New York. De koran werd gekust en opgeslagen voor advies. Er was een militaire erewacht. Op de trappen van de VIP-vertrekhal stonden adviseurs, volksvertegenwoordigers en generaals. Vlak voordat Ahmadinejad de gereedstaande Boeing binnenstapte, draaide hij zich zelfverzekerd om en zwaaide naar het gevolg. Trots zwaaiden ze terug. De tv-camera's volgden het vliegtuig live totdat het uit het zicht verdween. De Iraanse president ging niet zomaar op reis; hij trok ten strijde tegen de ,,psychologische oorlog'' die tegen zijn land wordt gevoerd.

Het zorgvuldig geënsceneerde afscheid weerspiegelt hoe de Iraanse leiders zichzelf tegenwoordig zien. Een opkomende religieuze, regionale macht die niet met zich laat spotten. Iran voelt zich sterk en is zelfverzekerd genoeg om de wereld dat te laten weten.

Tijdens Ahmadinejads inauguratie in het Iraanse parlement in augustus sprak hij over Iran als een staat in opkomst en noemde hij de Verenigde Staten en Europa machten in verval. Volgens de president, een zeer trouw aanhanger van Irans Opperste Leider ayatollah Ali Khamenei, staat er een ,,botsing tussen beschavingen'' op stapel waarbij Iran de islamitische wereld leidt en de Verenigde Staten het goddeloze Westen.

De waarschuwende vinger die Ahmadinejad herhaaldelijk in de lucht prikte tijdens zijn toespraak voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties was een voorbeeld van het nieuwe zelfvertrouwen. De inhoud van zijn toespraak was dat nog meer.

Iran heeft reden om zich sterk te voelen. Regionale vijanden in Afghanistan en Irak zijn opgerold door de VS. De zwakke regimes die voor de Talibaan en de Iraakse Ba'ath-partij in plaats zijn gekomen zijn makkelijk beïnvloedbaar voor Teheran. Dankzij de stijgende olieprijzen ontvangt de Iraanse overheid wekelijks bijna een miljard dollar aan olie-inkomsten. Na jaren van politieke strijd tussen hervormers en conservatieven is nu alle macht in handen van die laatste groep. Vrijwel de gehele oude politieke elite is buitenspel gezet door de neo-conservatieve groep die Ahmadinejad aan de macht heeft gebracht. Iran is tot nu toe nog niet door het Internationaal Atoomagentschap (IAEA) doorverwezen naar de VN-Veiligheidsraad die het land sancties op kan leggen. Overigens is Iran ervan overtuigd dat Rusland en China, twee permanente leden van die raad, tegen sancties zullen stemmen. En tenslotte: de aartsvijand VS heeft niet alleen problemen in Irak, op binnenlands gebied zijn er ook nog Katrina en de enorme schuldenlast waar de regering-Bush mee te kampen heeft.

De confrontatie met het Westen over Irans nucleaire programma is de ideale uitdaging voor het Iraanse regime een nieuwe positie in de internationale politiek te claimen. Beide partijen, Iran en de VS, graven zich zo diep in dat zelfs ex-president Mohammad Khatami heeft gewaarschuwd dat er wel een weg terug moet zijn naar de onderhandelingstafel.

Enkelen binnen het Iraanse regime menen dat dit het ideale moment om een aanval van de VS uit te lokken. Het idee is dat de supermacht nu is verzwakt en Iran een eventueel conflict zou kunnen winnen. Irans positie als leider van de moslimwereld zou daarmee een feit zijn. Tevens zou het teleurgestelde Iraanse volk zich bij een gemeenschappelijke vijand weer achter het regime scharen, zo wordt er door bepaalde politieke kringen binnenskamers gedacht.

Bij terugkomst in Iran, gistermiddag, was Ahmadinejad strijdbaar. ,,De supermachten in de wereld zijn erg arrogant. Maar ze moeten klaar zijn voor een grote schok, veroorzaakt door de macht van ons land'', zei hij.

Vandaag komt het IAEA bijeen in Wenen. Naar verwachting zal Iran nog niet naar de VN-Veiligheidsraad worden doorverwezen, omdat er nog geen overeenstemming is tussen de 35 leden. In Iran zal het worden gezien als het zoveelste bewijs dat het land niet gestopt kan worden door de VS en Europa. Het is uiteindelijk de vraag of supermacht Amerika als overwinnaar uit deze hoogopgelopen strijd wil komen, of bereid is een politieke afgang te ondergaan. Want de diplomatieke inspanningen rond Irans kernprogramma gaan steeds meer over internationale machtsverhoudingen.

    • Thomas Erdbrink