Duel tussen beschadigde politici

Wie leidt de Duitse coalitiebesprekingen? Een winnaar die niet echt heeft gewonnen of een verliezer die niet echt heeft verloren?

Eén was kennelijk niet genoeg, dus kozen de Duitsers gisteren meteen twee kanseliers.

De SPD van Gerhard Schröder moest een fors verlies incasseren ten opzichte van drie jaar geleden, maar werd toch bijna even groot als de CDU/CSU van Angela Merkel. Gerhard Schröder vindt daarom dat hij gewonnen heeft. Een stabiele regering komt er alleen onder mijn leiding, zei hij triomfantelijk.

De christen-democraten verloren eveneens. Ze deden het slechter dan drie jaar geleden en véél slechter dan opiniepeilers hadden verwacht. Maar CDU/CSU bleef nog nét groter dan de SPD, 0,9 procent. Daarom, zei Angela Merkel, heb ík gewonnen en mag ík een regering vormen.

Wie uiteindelijk het gevecht om de kanselarij zal winnen, zal pas blijken na uiterst gecompliceerde coalitiebesprekingen. Besprekingen tussen een winnaar die niet echt heeft gewonnen, en een verliezer die niet echt heeft verloren. Duitsland heeft nu twee beschadigde politici die beiden graag kanselier willen worden. Het duel gaat door.

Eigenlijk stond de Duitse kiezer voor een heldere keuze. Kanselier Schröder zocht een nieuw mandaat voor zijn roodgroene coalitie. Zijn verkiezingsprogramma bestond in wezen uit zijn behoedzame sociaal-economische hervormingsbeleid. Oppositieleidster Angela Merkel beloofde een meer krachtdadige modernisering van de Duitse verzorgingsstaat, in de hoop zo de stagnerende economie vlot te trekken en de werkloosheid te verminderen. Ze vond Schröders aanpak halfslachtig. Zij zocht een mandaat voor een centrumrechtse coalitie.

De Duitsers gingen stemmen, maar ze maakten geen keuze. De zittende coalitie werd afgestraft. De SPD behaalde het slechtste resultaat sinds veertig jaar. Maar de straf voor Schröder betekende geen steun voor Merkel. Ook haar favoriete centrumrechtse coalitie is bij lange na niet haalbaar. De problemen in Duitsland zijn groot, maar ogenschijnlijk niet groot genoeg voor Merkels strenge kuur. Schröder deed het in de ogen van velen niet goed en toch zochten velen bij hem hun toevlucht. Hij boezemde minder vrees in dan de dame op rechts. In de eindfase van de strijd heeft Schröder die vrees naar vermogen aangewakkerd.

De optelsom werd een patstelling. De grote partijen in het midden zijn vrijwel even groot. Op de rechterflank groeide de liberale FDP, op de linkerflank won de nieuwe partij DieLinke, die is voortgekomen uit de ex-communistische PDS. De Groenen bleven vrijwel gelijk. De Duitse kiezer heeft geen duidelijke richting aangegeven, wilde niet kiezen tussen links en rechts.

De uitslag was een bittere pil voor Angela Merkel. Alle opiniepeilingen hadden haar een zege voorgespiegeld. Maar ze deed het slechter dan CSU-voorzitter Edmund Stoiber drie jaar geleden. Verlies in plaats van winst. Tijdens het lijsttrekkersdebat was ze tamelijk stil. Als ze het spel om de coalitie verliest, is haar politieke toekomst onzeker. De christen-democraten hebben de neiging om in tijden van crises elkaar onderling knap dwars te zitten.

[Vervolg COALITIE: pagina 5]

COALITIE

Ik blijf, ik regeer verder, zegt Schröder

[vervolg van pagina 1]

Gerhard Schröder was gisteravond dronken van zichzelf. Voor het gevecht dat hij de afgelopen maanden heeft geleverd is `comeback' eigenlijk een te klein woord. De kanselier sloeg terug vanuit een onmogelijke positie. Hij liet vervroegde verkiezingen uitschrijven omdat zijn achterban zijn bescheiden sociaal-economische hervormingen niet wilde volgen. De SPD leed negen verkiezingsnederlagen op rij.

Maar Schröder vocht. Hij maakte uit de stembusstrijd een keuze tussen sociaal (ik) en asociaal (zij). Terwijl Merkel een programma voor Duitsland presenteerde, presenteerde Schröder zichzelf – in de wetenschap dat hij in Duitsland populair is en zij niet.

In het lijsttrekkersdebat, de zogeheten Elefantenrunde, bleek hoe hard Schröder bereid is het spel in de komende dagen te spelen. Oorspronkelijk zou partijvoorzitter Müntefering naar de tv-studio gaan, maar toen Schröder in de peilingen zag dat Merkels overwinning slechts marginaal was, ging hij zelf. En vertaalde het verlies persoonlijk in winst. ,,Ik regeer verder'', zei hij laconiek. En lachend: ,,Ik blijf.'' IJskoud, tegen Merkel, voorzitter van de grootste fractie: ,,U wordt het niet.''

Schröder wil wel praten over een grote coalitie van CDU/CSU en SPD, maar dan onder zijn leiding. Vooralsnog weet niemand hoe dat moet omdat Merkel nipt heeft gewonnen. Snel zullen de twee elkaar in elk geval niet vinden. Als het er überhaupt van komt.

Schröders tweede optie is een coalitie met de Groenen en de liberale FDP. Partijvoorzitter Guido Westerwelle voelt daar niet voor. En gisteravond in de Runde ging het ook al niet lekker. Vooral toen Schröder zei dat Westerwelle te jong was om zich aan de sociaal-liberale coalities van weleer te kunnen herinneren. Westerwelle, retour: uw gedrag is een kanselier onwaardig. In de loop van de avond lieten christen-democraten de eerste ouvertures horen richting De Groenen. Ook dat is een optie: CDU/CSU, FDP en Groenen. Joschka Fischer reageerde niet onmiddellijk afwijzend.

Duitsland heeft gedebatteerd, gestreden, gekozen. Maar opgeschoten is het land er vooralsnog niets mee. De kiezer voelde niets voor de risico's van een ommezwaai naar rechts, maar is ook niet onverdeeld enthousiast over de centrumlinkse status quo. Zeker is alleen dat het nog even zal duren voordat in Duitsland weer geregeerd wordt. Voorlopig wordt er noch doortastend, noch behoedzaam gemoderniseerd. Voorlopig wordt gespeeld, met hoge inzet.