`Zonder subsidies zie je geen koe op een bootje meer'

Europese boeren moet meer concurreren. Maar zonder steun zal het ideaalbeeld van de boer in zijn wei verdwijnen, zegt Franz Fischler.

Hij kreeg deze week de eerste gouden erepenning die het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit ooit heeft uitgereikt. Franz Fischler, oud-eurocommissaris voor landbouw. De reden voor het eerbetoon: Fischler is `gezichtsbepalend' geweest voor de omwenteling die de sector de afgelopen tien jaar heeft gemaakt. De Oostenrijkse agronoom, in 1946 geboren in Absam, was drie jaar geleden een van de grondleggers van het nieuwe subsidiesysteem binnen het gemeenschappelijk landbouwbeleid.

Kort gezegd worden door die stelselwijziging geleidelijk subsidies voor landbouwproducten vervangen door inkomenssteun voor boeren. In Nederland zijn de melkveehouders dit jaar de eersten die volgens het nieuwe stelsel worden gesubsidieerd. Bij de herziening werden ook de uitgaven voor landbouwsubsidies gemaximeerd, tot ongeveer 43 miljard euro per jaar (op een totaal EU-budget van ongeveer 100 miljard dollar) voor de 25 lidstaten van de Unie. De afspraken gelden tot 2013.

Fischler speelde bovendien de afgelopen jaren een belangrijke rol bij de besprekingen die de Europese Unie voert in de Doha-ronde van de Wereldhandelsorganisatie WTO. Die onderhandelingen moeten volgend jaar leiden tot een nieuw akkoord over de liberalisering van de wereldhandel. Op een WTO-ministersconferentie in Hongkong, in december, zal duidelijk worden of dat doel wordt gehaald.

Van de forsgebouwde oud-commissaris met de kenmerkende grijze baard wordt wel eens gedacht dat hij zelf boer is. Dat is niet het geval. ,,Hoewel ik de traditionele boerenpraktijken ken'', zegt Fischler tijdens een vraaggesprek voorafgaand aan de huldiging in Amsterdam. ,,Ik kan een koe melken en gras maaien.'' Fischler geeft sinds zijn aftreden als eurocommissaris lezingen en is onder meer adviseur van de Kroatische premier over de toetreding van Kroatië tot de EU. Zijn oude portefeuille landbouw volgt hij op afstand, maar ,,met interesse''.

EU-voorzitter Tony Blair heeft de discussie over landbouwsubsidies opnieuw aangezwengeld. Hij vindt dat ruim voor 2013 de uitgaven verder moeten worden verlaagd.,,Je kunt het systeem niet elk jaar veranderen. Blair is ook akkoord gegaan met het systeem zoals we dat in 2002 zijn overeengekomen. De vraag is of we teveel voor de landbouw betalen. Blair zegt dat de grote boeren teveel ontvangen. De Europese Commissie heeft destijds voorgesteld een plafond aan te brengen in de uitgaven aan individuele boeren. Maar wie waren daar tegen? Tony Blair en Gerhard Schröder! Ik ben nog steeds voorstander van zo'n maximum per boer.

,,In principe vind ik dat we niet teveel betalen. Zeker niet als je het vergelijkt met de Verenigde Staten. Een Amerikaanse boer ontvangt gemiddeld vijf keer meer subsidie dan een Europese. Maar moet alles wel door de EU worden betaald? Je moet openstaan voor het idee van co-financiering door lidstaten. Je zou je kunnen voorstellen dat wat de EU nu uitgeeft aan landbouwsubsidies dan wordt bestemd voor onderzoek en ontwikkeling.

,,Wat is het gevolg als je ophoudt met het subsidiëren van de agrarische sector in Europa? Je zult meer concentratie krijgen, meer intensieve veehouderij, boeren zullen niet langer in staat zijn om onze hoge standaarden na te leven voor bij voorbeeld dierenwelzijn, omdat ze moeten concurreren. Daar moet men zich van bewust zijn. Het ideaalbeeld van de traditionele boer in het cultuurlandschap is niet gratis. Je zult geen koe meer zien op een bootje in het kanaal zonder een stelsel van subsidies.''

Uit de gegevens over de ontvangers van landbouwsubsidies die nu in verschillende Europese landen zijn gepubliceerd, blijkt dat de grootste boerenondernemingen de meeste subsidie ontvangen.,,Daarom moet er juist een plafond worden aangebracht. Dan is dat probleem opgelost.''

In Nederland worden vermoedelijk volgende week deze gegevens gepubliceerd. Zou u er voorstander van zijn als dat in Oostenrijk ook gebeurt?,,In Oostenrijk is dat wettelijk onmogelijk. Je kunt hooguit geanonimiseerde gegevens publiceren.''

Maar zou u er in principe voor zijn? Dat Europese burgers exact weten waar hun geld aan wordt besteed?,,Ik denk dat het belangrijker is dat ze weten welk effect hun geld heeft. Ik weet dat het modern is om deze discussie te voeren, maar waarom publiceren we dan niet meteen wie welke aandelen bezit. Zodat de kapitaalsstromen doorzichtiger worden. Daar praat niemand over. Of we publiceren alles, of niets.''

Het argument is dat het hier om gemeenschapsgeld gaat.,,OK, maar maakt u hier dan ook openbaar wat ambtenaren verdienen?''

Ja.,,Niet in mijn land. Je zou er geen politieke steun voor krijgen. In Oostenrijk vinden we dat dit tot de privésfeer behoort. De werkelijke vraag is: wordt het werk wel goed gedaan?''

Over drie maanden moet de WTO-ministersconferentie in Hongkong besluiten nemen over verdere liberalisering van de wereldhandel. Is dat haalbaar?,,Op dit moment ziet het er niet veelbelovend uit. Er moet nog veel werk worden verzet voor een mogelijke overeenkomst in Hongkong. Als je ziet wat de geïndustrialiseerde landen tot nu toe hebben gedaan, dan is het alleen de EU die hervormingen heeft doorgevoerd. Ons beleid om steun los te koppelen van de productie vindt weerklank. Dat bleek toen ik laatst op een congres van de Amerikaanse agronomenassociatie was. Daar zeiden de experts: we moeten bekennen dat de hervormingen die de EU heeft doorgevoerd hier politiek onhaalbaar zouden zijn.

,,Er is nog een probleem. In werkelijkheid lopen de onderhandelingen over landbouw nog ver vooruit op die over andere onderwerpen: over markttoegang voor niet-agrarische producten, over diensten, over maatregelen ter bevordering van de handel en al die andere zaken die op de agenda van de Doha-ronde staan. Momenteel staat dit allemaal stil.''

Het Europese besluit tot ontkoppeling van productie en steun was al genomen voor de WTO-conferentie in Cancún in 2003 en toch mislukte die bijeenkomst juist op het punt van de landbouwsubsidies.,,Dat is een misverstand. Natuurlijk waren we ons er wel van bewust dat het positieve effecten op onze internationale onderhandelingspositie zou hebben. Maar het is nooit de bedoeling geweest om het Europese landbouwbeleid te hervormen ten behoeve van de Doha-ronde. De drijvende kracht daarachter was de eis tot hervorming van Europa zelf. Onze maatschappij accepteert niet langer dat we de productie subsidiëren. Dat we een systeem handhaven waarbij we meer produceren dan we zelf nodig hebben. Dat we dumpen op internationale markten ten koste van ontwikkelingslanden. Mensen willen dat de boeren worden betaald voor publieke diensten. Dat er een transparant systeem is dat laat zien wat ik als belastingbetaler voor mijn centen krijg. Dat zijn de belangrijkste redenen voor de hervorming geweest.''

    • Reinoud Roscam Abbing