Worstelen met chador van lycra

Argeloos komt een echtpaar op leeftijd de expositieruimte binnen en beiden worden direct in een lycra chador van het merk Aziz Bekkaoui gehesen. Licht onthutst proberen ze vorm te vinden in de stof en hem over hun schouders te draperen. Zo maken ze ineens deel uit van een performance op de opening van Kunstmarokkanen, de reizende kunstmanifestatie van Marokkaanse kunstenaars door Nederland, in het kader van het Marokkojaar 2005.

Ondanks de onvermijdelijke associaties bij de titel is Kunstmarokkanen juist bedoeld om níet te stigmatiseren en om níet de aandacht te concentreren op het uitgekauwde onderwerp van Marokkaanse probleemjongeren in Nederland. Het doel van organisator Artvark (Tom Jaspers) was een podium te bieden aan tien aanstormende kunstenaars met een Marokkaanse achtergrond. In weerwil van zijn expliciet beleden voorkeur voor `streetwise' kunst, nodigde Artvark vrijwel alleen kunstenaars uit die keurig van kunstacademies komen en internationale prijzen hebben gewonnen. Ontwerper Aziz Bekaoui maakt kostuums voor de voorstellingen van choreografe Krisztina de Châtel. Architect Samir Bantal, verantwoordelijk voor de vormgeving en inrichting de expositie, komt net terug uit Tokio, waar hij met AMO, het onderzoeksteam van Rem Koolhaas, is geweest.

Het is de bedoeling dat `Kunstmarokkanen' het debat aanwakkert over de functie van kunst in de multiculturele samenleving. Dat lukt maar enkele kunstwerken op deze tentoonstelling.

Het meest confronterend is het – vrijwillig – aantrekken van de chador. Het bedekken van alle zorgvuldig uitgekozen en geschikte kleding en kapsel met een lap stof geeft een gevoel van complete onzichtbaarheid. De hele complexiteit van de betekenis van de sluier lijkt gevat te zijn in één simpele performance.

Het werk van Abdellatif Benfaidoul is cerebraler, maar komt even hard aan. Benfaidoul gebruikte een bekende foto uit 1938, van een huilende vrouw uit het Tsjechische Sudetenland die gedwongen de Hitlergroet brengt. Hij knipte de foto op en toont haar haperend en ritmisch in een nieuw videowerk, doelend op de vraag of er in Europa opnieuw extremisme de kop op steekt.

Maar de meeste deelnemers stranden toch in goedbedoelde pogingen om een verantwoorde bijdrage aan het debat te leveren. De maker van de chadors, Aziz Bekkaoui maakt het zichzelf te gemakkelijk met megaposters van gesluierde vrouwen met daaronder reclameslogans als Enjoy Life in Coca-Cola letters. En de jonge kunstenares Amel Bouazizi is wel heel expliciet met haar tafel met in het midden een mes in het hout gestoken.

Dat het soms effectiever kan zijn om esthetisch te werk te gaan dan een onderwerp letterlijk te problematiseren, bewijst Saïd Mahrouf. In zes schermen van zijn gestileerde video-installatie wordt zwierig gedanst. De video met modeontwerpen van Mahrouf zelf wordt begeleid door het geluid van vleugels, ruisende rokken en het uitkloppen van een natte doek. Door het ongelijktijdig vertonen van de beelden ontstaat een ritmisch effect zoals dat van golven op het water, beweeglijk ogend maar in feite stilstaand.

Bij de tentoonstelling hoort een serie debatten waarin jongeren discussiëren over de kunstwerken en over de functie van kunst in de multiculturele samenleving. Die gesprekken worden geregistreerd en reizen als een sneeuwbal met de expositie mee. Maar misschien is het tonen van de kunstwerken wel genoeg. Ten minste, met een sluier om.

Kunstmarokkanen, t/m 2 oktober in het voormalige IMAX-theater in Rotterdam. Daarna in Amsterdam, Eindhoven, Groningen, Maastricht, Den Haag en Utrecht. Info: www.kunstmarokkanen.nl

    • Elda Dorren