`Wij atleten moeten zwijgen'

De Belgische triatleet Rutger Beke zou epo hebben gebruikt. Maar hij kon aantonen dat de controle niet deugt. ,,Het is crimineel dat WADA de epo-test nog gebruikt.''

Zodra het woord `betrapt' valt, interrumpeert Rutger Beke (28) onmiddellijk. ,,Ik ben niet betrapt op epo, maar beschuldigd van epo'', zegt hij op licht grimmige toon. De pijn zit diep bij de Belgische triatleet, die bijna een jaar was geschorst omdat het verboden eiwithormoon erytropoëtine (epo) in zijn urine werd aangetroffen. Naar later bleek ten onrechte, omdat wetenschappers aantoonden dat in zijn geval de bestaande epo-test niet altijd lichaamseigen eiwitten van lichaamsvreemde eiwitten kan onderscheiden.

De verontwaardiging heeft bezit genomen van Beke, die vorige maand weliswaar is vrijgesproken door de disciplinaire raad van de Vlaamse gemeenschap, maar allerminst is gerehabiliteerd. De triatleet richt zijn gram vooral op het wereldantidopingbureau WADA, dat Beke doodzwijgt en de betrouwbaarheid van de epo-test blijft garanderen. Alsof de ondeugdelijkheid ervan niet wetenschappelijk is bewezen.

,,Ik vind het crimineel dat WADA de epo-test nog altijd gebruikt en weigert zijn fout toe te geven'', zegt Beke. ,,WADA negeert het bewijs dat de epo-test niet werkt. Ik kan dat niet vatten. Voorzitter Dick Pound van WADA heeft in de Belgische pers verklaard niet te willen dat een atleet onschuldig wordt veroordeeld. Dat kan hij niet menen; schone schijn is het. Sporters lopen nog steeds het gevaar onterecht op doping te worden betrapt. Ik kan niet geloven dat ik de enige uitzondering ter wereld ben, dat is onmogelijk.''

Maar Beke weet het: hij strijdt tegen de gebundelde internationale macht. Met onverholen cynisme: ,,Als de inner circle vindt dat de epo-test sluitend is, moet de hele wereld dat maar aannemen. Waarom laat WADA zijn dopingtesten niet door onafhankelijke wetenschappers op hun kwaliteit beoordelen? Er zit een fout in het systeem, dat heb ik laten aantonen. De sporter is altijd de benadeelde partij. En WADA weet dat een atleet niet wordt geloofd als hij van doping beschuldigd wordt.''

Het gevoel van Beke stroomt over van machteloosheid, zelfs nadat de bio-ingenieur in de cel- en gentechnologie, Bart Landuyt, en biochemici van de Katholieke Universiteit Leuven, professoren Mathieu Bollen en Monique Beullens, vaststelden dat de epo-test bij Beke natuurlijke eiwitten als de verboden recombinante eiwitten kan herkennen. En zelfs nadat, op grond van dat onderzoek, zijn schorsing van achttien maanden is opgeheven.

Maar kan Beke ook begrijpen de schijn tegen te hebben? Vrijwel iedere sporter die wordt beschuldigd van doping zweert bij het onrecht van die uitslag. De triatleet: ,,Ik weet het, voor mij hebben al tientallen sporters gezegd onschuldig te zijn. Ik had vooral de schijn tegen omdat kort voor mijn zaak de betrapte mountainbiker Filip Meirhaeghe bekende epo te hebben gebruikt. En omdat ik maar bleef ontkennen, kreeg ik bakken kritiek over me heen. Mijn verhaal kwam, helemaal op dat moment, ongeloofwaardig over. Dat vrat aan me. Ik was zo boos dat ik aanvankelijk een zwarte lijst wilde aanleggen van mensen op wie ik kwaad ben. Maar die haatgevoelens zijn gelukkig verdwenen, want zo wil ik niet leven. En ik wilde in het begin iedereen die aan mijn oprechtheid twijfelde persoonlijk overtuigen. Maar ook dat gevoel is weggeëbd; ik lig niet meer wakker van de terughoudendheid bij anderen.''

Inmiddels heeft Beke zijn rentree gemaakt. Hij won twee weken geleden de Halve Ironman in Monaco. ,,Het was een ongelooflijke ervaring'', vertelt de triatleet, die op 15 oktober op Hawaii meedoet aan de enige echte Ironman, waarin hij in 2003 al eens tweede werd. ,,Vooral het weerzien met mijn collega-atleten deed me goed. Ik was bevreesd voor hun reactie, maar dat viel erg mee. Zij vinden het vooral belangrijk dat ik niet als gevolg van procedurefouten, maar op grond van wetenschappelijk bewijs ben vrijgesproken.''

Of Beke wil of niet: zijn naam blijft verbonden met doping. ,,Ik onderging altijd met een zeker plezier de dopingcontroles. Omdat ik dan kon bewijzen clean te zijn. Het was een klap toen ik las dat er epo in mijn urine was gevonden. Ik heb meteen gezegd: dat is een fout en ik ga het wetenschappelijk bewijzen. Ik ken vele sporters die riepen: het zat in mijn voedingssupplementen of in mijn tandpasta. Maar waarom lieten zij dat nooit onderzoeken? Nee, stoppen was geen optie. Mijn naam is besmet. Ik wilde die hoe dan ook zuiveren, al had het dertig jaar moeten duren. Op de tv kwam ik zo emotioneel over, dat ik de beste acteur van België werd genoemd. Die kritiek heeft me diep geraakt.''

Maar gebruikt Beke dan helemaal niets? Zelfs geen omstreden middelen die zijn toegestaan, maar waarmee hij de grens opzoekt, zoals creatine of voedingssupplementen. Beke staat op en haalt een potje multivitaminen van Centrum en zet dat op tafel. ,,Dit is het enige middel dat ik gebruik. Volslagen onschuldig. Ik ben enorm afkerig van welk pilletje ook. Ik wil gezond oud worden. Mijn ambitie is ooit de Ironman van Hawaii te winnen. Als dat niet zuiver kan, heb ik daar vrede mee.''

Nu Beke zich noodgedwongen in de dopingcontrole heeft verdiept, verbaast hij zich over het amateurisme van het systeem. ,,Zie hoe de urinestalen worden bevroren. De potjes met plas worden na de controle in een houder van piepschuim in de diepvries gestopt. Maar piepschuim is bedoeld om afkoeling te voorkomen. Mijn vader heeft uitgerekend dat urine van zo'n 35 graden, verpakt in piepschuim, pas na vijftien uur bevroren is. Maar WADA blijft beweren dat de stalen onmiddellijk worden ingevroren. Ja, ja.''

Het zou aannemelijk zijn als Beke na zijn vrijspraak een medisch attest zou krijgen, waarmee hij zijn afwijking met eiwitten kan aantonen. Maar WADA weigert hem die te geven, met als gevolg dat de triatleet het risico blijft lopen bij een dopingcontrole op onrechtmatige gronden positief te worden bevonden.

,,Maar van de wetenschappers heb ik geleerd dat door verdunning van de urine de hoeveelheid eiwitten wordt verminderd. Om dat te bevorderen, drink ik voor de dopingcontrole twee liter water. Ik voel me daar niet prettig bij, maar heb geen keus. Daarnaast eis ik dat vooraf het eiwitgehalte wordt gemeten. En dat vermeld ik dan bij `opmerkingen' op het formulier. Daarop schrijf ik ook: `Ik erken het resultaat van de epo-test van WADA niet'. Dat heb ik geleerd van de Vlaamse dopingcommissie, die mij verweet het dopingformulier van de positieve test zonder commentaar te hebben getekend. Maar wat had ik dan moeten opmerken? Dat de test niet deugt? En hoe had ik dat kunnen weten? Ik ging er tot vorig jaar van uit dat alles in orde was. Ik kon me niet voorstellen dat WADA een test zou gebruiken die niet honderd procent betrouwbaar is.''

Ondanks Beke's voorzorgsmaatregelen is het nog steeds mogelijk dat hij positief wordt getest. En wat dan? Niets, volgens de sporter. Beke: ,,Als er opnieuw epo in mijn urine wordt aangetroffen, verwacht ik dat de Vlaamse gemeenschap er niet opnieuw een zaak van zal maken. Want ik kom met hetzelfde bewijs terug. Ik voel me niet comfortabel bij deze situatie. Het drinken van twee liter water is tenslotte geen wetenschap. Maar ik heb geen keus. Zo lang WADA mijn situatie niet erkent, blijft mijn probleem onopgelost.''

WADA negeert Beke, heeft hij gemerkt. Zijn zaak lijkt niet te bestaan. Wie een e-mail over de kwestie naar WADA zendt, merkt dat vragen over de affaire categorisch onbeantwoord blijven. De triatleet kijkt daar niet van op. ,,Zodra in een e-mail de naam Rutger Beke wordt gebruikt, gaan alle deuren dicht. Dan blokkeert WADA volledig. Iedereen bij WADA blijft beweren dat er niets aan de hand is, terwijl ik wel degelijk onschuldig ben. Sportarts Renno Roeland, het Belgische lid van WADA, heeft gezegd dat ik ben vrijgesproken dankzij juridische spitsvondigheden. En dat zegt een man die alle feiten kent. Ik snap dat WADA vreest voor precedentwerking en schadeclaims, maar daar wil ik niet voor geofferd worden. Ik heb het WADA-laboratorium in Gent gevraagd mij te helpen bij het zoeken naar een oplossing. Ik heb menigmaal verzocht me te testen. Het laboratorium had mij dan als leugenaar kunnen ontmaskeren. Maar dat risico durfde men niet te nemen; men wist dat er problemen zijn met de epo-test.''

Dat Beke zo sterk staat, beschouwt hij als toeval. ,,Ik heb geluk gehad met het treffen van de juiste wetenschappers. Eerst nam professor De Langhe van de Universiteit Gent contact met me op en hij stelde vast dat er na een zware inspanning bij mij sprake was van een uitzonderlijk grote hoeveelheid eiwitten. Later bood Landuyt zich aan en via hem werden ook Bollen en Beullens bij het onderzoek betrokken. En zij bewezen dat de epo-test ondeugdelijk is. Ik kende hun kwaliteiten niet; daar moest ik op vertrouwen. Maar ik had snel door dat ze het goed meenden en achteraf blijk ik op de juiste mensen te zijn gebotst. Dat noem ik geluk, want ik ben er van overtuigd dat in het verleden sporters onschuldig zijn veroordeeld.''

Voor de zon in zijn leven weer ging schijnen, beleefde Beke donkere tijden. Vooral afgelopen voorjaar, nadat de schorsing van achttien maanden was uitgesproken. ,,Ik was depressief, kwam mijn stoel niet meer uit en luisterde voornamelijk naar trieste muziek. Ik sloot me van alles en iedereen af; de wereld interesseerde me niet meer. Maar ergens achter in mijn hoofd zei een stemmetje dat me toch niet kon worden afgepakt wat ik het liefst doe. Zo is de vechtlust teruggekomen. En naarmate het onderzoek aan de Universiteit Leuven steeds meer positieve resultaten opleverde, nam mijn hoop toe. Van Landuyt hoorde ik dat professor Bollen aanvankelijk niet in mijn onschuld geloofde. Het was een enorme geruststelling toen zelfs hij, na anderhalve maand testen, toegaf dat ik gelijk heb. En ik voelde dat de disciplinaire raad de straf onmogelijk kon handhaven als zelfs zo'n kritische professor als Bollen zijn standpunt volledig moest bijstellen.''

In Beke's perceptie zou het vervolgens logisch zijn geweest als WADA zich tegenover hem voor de gemaakte fouten had verontschuldigd. Maar dat boetekleed zal het antidopingbureau niet aantrekken, beseft hij. ,,Integendeel, WADA is heel ver gegaan om mij veroordeeld te krijgen. Een voorbeeld? Neem het rapport dat plotseling verdween van de WADA-website. Daarin waren twee wetenschappers tot de conclusie gekomen dat moest worden opgepast met sporters die veel eiwitten in hun urine hebben. WADA heeft het nota bene zelf onderzocht. En ze wisten dat juist dat mijn probleem was. Het rapport is vervolgens van de site verwijderd, zodat het niet bij mijn verdediging kon worden gebruikt. Maar dat is niet gelukt, want professor Delanghe had het voordien al binnengehaald. Weet je wat me zo in die houding tegenstaat: WADA roept enerzijds dat alle dopingtesten betrouwbaar zijn, terwijl het in stilte aan verbeteringen werkt. Wat is dan het recht van atleten die op grond van onbetrouwbare testen zijn geschorst? Hieruit blijkt maar weer dat wij atleten geen rechten hebben; wij moeten zwijgen en alles lijdzaam ondergaan.''