Welkom in de wereld van de dikke man

Niet alleen vrouwen hebben problemen met eten. Ellen de Bruin las de autobiografie van een eetverslaafde. Welkom in de wereld van de dikke man

Altijd gedacht dat moeilijk doen met eten iets typisch vrouwelijks was. Maar sommige mannen hebben het ook.

De Britse journalist William Leith heeft het. Hij denkt de hele dag door aan eten en nauwelijks aan iets anders, net als die met anorexia flirtende meisjes. Maar Leith dóet het ook, eten. Sterker nog, hij kan niet stoppen. Hij heeft altijd honger. Hij voelt zich opgeblazen en dik, maar hoe dikker hij zich voelt, hoe leger zijn maag voelt, en zijn hart springt op als 's ochtends bij het opstaan blijkt dat er nog brood is en dat de boter de hele nacht buiten de koelkast heeft gestaan. Want rustig, geduldig eten, dat is iets van heel vroeger.

`Nu heb ik haast', beschrijft hij een ochtend in zijn pas verschenen boek The Hungry Years: Confessions of a Food Addict. `Het brood is bruin. Verdomme. Toch doe ik twee sneetjes in het broodrooster en terwijl ik wacht, neem ik nog een boterham, smeer er boter op, vouw hem dubbel en eet hem in drie happen op. Ik druk de toast even naar boven om te kijken of die al klaar is, maar dat is niet zo – nog lang niet – dus ik besmeer nog een boterham en ik probeer, en ik slaag daar niet in, om die langzaam op te eten. Als ik nu de toast omhoog laat komen is die al een beetje knapperig en een beetje warm, dus ik neem er eentje, smeer er boter op, eet het teleurstellende, papperige resultaat op, en doe nog een sneetje in het rooster. Dan realiseer ik me pas dat ik het tweede sneetje in het broodrooster had moeten doen voordat ik het eerste opat. Zoals gewoonlijk loop ik weer achter. [...] En nu is mijn ontbijt klaar. Twee sneetjes toast met boter. Zonder bord. Ik eet staande.'

Dat is op 20 januari 2003, de dikste dag van zijn leven. Leith, begin veertig, weegt dan 107 kilo, buikomtrek 91 centimeter, bij een lengte van krap 1,85 meter. Hij is verslaafd aan eten, geobsedeerd door eten, en geobsedeerd door zijn gewicht. Alles in zijn leven heeft daarmee te maken en hij schrijft erover met een openhartigheid die aan exhibitionisme grenst.

PINDAKAASPOT LEEGLEPELEN

Hij beschrijft zijn vreetbuien. Hoe hij, als hij zich onzeker of anderszins onprettig voelt, een pot pindakaas leeglepelt. Of een pot koffiemelkpoeder. (`Het is heerlijk... Het smelt in mijn mond.') Hamburgers, veel; heel veel patat ook. Hij beschrijft zijn `eerste keer': hoe hij als jongetje een overgebleven halve appeltaart opat. Hoe het is als je dat doet, hoe je alleen maar naar meer honger verlangt, zodat je dóór kunt gaan met eten. Hoe je `inside the binge', in het middelpunt van je vreetbui, alleen nog maar een uitvoerende macht bent en niet meer normaal kunt denken – laat staan ingrijpen.

Leith beschrijft hoe zijn relaties stuklopen, volgens hem vanwege zijn omvang. `Toen we bij de bioscoop kwamen, waren er geen films die zij wilde zien', schrijft hij. `Het leek niet uit te maken dat er wel veel films waren die ik wilde zien. Ik was te dik. Zij was de baas. Mijn vet had me gedegradeerd.' Of erger nog: `Sadie onthield mij seks om me aan te sporen af te vallen. Als we wel seks hadden, nam zij de leiding. [...] Er was één standje dat zij prefereerde. Daarbij lag ik op mijn rug – wat ik als dikzak toch al het liefst deed – en liet zij zich over me heen zakken, waarna ze me de opdracht gaf om iets specifieks te doen. [...] Op een keer moest ik stoppen met dat specifieke iets omdat ik kramp in mijn hand kreeg. ,,Wat doe je?'' ,,Het spijt me.'' ,,Nou, ik kan nu niet doorgaan'', zei ze. Ze stond op, trok haar ondergoed aan en liep de kamer uit.'

Leith haat zichzelf natuurlijk net zo goed, anders zou hij zoiets niet laten gebeuren. Hij vindt zichzelf een lul en hij weet dat hij dat vindt. `Als ik mijn T-shirt over mijn warme, opgezwollen romp trek', schrijft hij, `voelt het alsof ik een condoom omrol.' Dikke mensen worden door niemand geaccepteerd, zegt hij, vooral niet door dikke mensen.

VREETBUIEN

`Binge eating disorder' (BED), letterlijk `eetbuienstoornis' is een psychische aandoening die iets vaker voorkomt dan anorexia of boulimia, maar minder bekend is, en die door psychologen nog niet zo lang als psychische ziekte is erkend (zie kader). De ziekte wordt gekenmerkt door vreetbuien, zoals bij boulimia, maar patiënten slikken geen laxeermiddelen en brengen zichzelf ook niet tot braken om al dat voedsel weer kwijt te raken.

Nu mensen gemiddeld dikker worden, wordt de kans steeds groter dat ze deze aandoening ontwikkelen, zegt Anita Jansen, hoogleraar klinische psychologie aan de Universiteit van Maastricht en gespecialiseerd in eetstoornissen. ,,Dikker worden op zich is natuurlijk niet psychopathologisch, maar van die enorme vreetbuien met controleverlies zijn dat wel. En er is meer kans op eetbuien naarmate iemand dikker is. De richting van dat verband weten we overigens nog niet.'' Het is dus nog niet duidelijk of eetbuien mensen dik maken, of dikheid tot eetbuien leidt, of allebei.

Eetstoornissen komen meer bij vrouwen dan bij mannen voor – van de anorexia- en boulimiapatiënten is slechts 10 procent man – maar BED is het meest `mannelijke' eetprobleem, volgens Jansen; zo'n 40 procent van de mensen die daaraan lijdt, is man. De wetenschap is er niet uit waarom het vooral vrouwen zijn die problemen met eten krijgen, of waarom mannen wel iets vatbaarder zijn voor `ongecompenseerde' (niet weggelaxeerde of weggebraakte) eetbuien. Het slankheidsideaal, dat veel sterker geldt voor vrouwen dan voor mannen, kan daarbij een rol spelen, maar dat is zeker niet de enige verklaring, zegt Anita Jansen. ,,Het slankheidsideaal geldt voor iedereen, maar niet iedereen krijgt een eetstoornis. Dan moet er dus al iets aan de hand met die mensen zijn die het wel krijgen, die hebben al een bepaalde geestelijke kwetsbaarheid.''

Daar is al wel iets over bekend, althans voor anorexia en boulimia. ,,Mensen vinden zichzelf altijd net iets beter en mooier dan de gemiddelde ander, blijkt uit onderzoek. Zo'n self-serving bias is normaal, maar bij mensen met anorexia en boulimia ontbreekt die. Die hebben bijvoorbeeld vooral aandacht voor de delen van hun eigen lichaam die ze zelf lelijk vinden. En als je al dat gebrek aan zelfvertrouwen hebt, dan zou een slankheidsideaal invloed kunnen hebben, dan kun je misschien een eetprobleem ontwikkelen.''

Over de oorzaken van BED weet men nog minder, maar Jansen denkt dat somberheid en depressie tot eetbuien kunnen leiden. ,,Vorig jaar hebben we een grote groep dikke vrouwen onderzocht – we hebben ook geprobeerd mannen te laten meedoen, maar die meldden zich niet aan, terwijl ze vaak dikker zijn dan vrouwen. Of ze er minder een probleem van maken of gewoon geen zin hebben in zo'n onderzoek weten we niet. In elk geval, de dikke vrouwen die depressief waren, hadden de meeste eetbuien en dat was ook de groep die ging overeten toen we ze in het lab extra somber maakten met muziek – we draaien dan Prokofjevs Russia Under The Mongolian Yoke op halve snelheid, heel deprimerend.'' En dikke mensen zijn vaak al somber van zichzelf. ,,Dik zijn voelt natuurlijk vervelend en in de maatschappij levert het ook vervelende reacties op.''

Gebrek aan zelfvertrouwen, eetbuien, somberheid, nieuwe eetbuien, dik worden, nóg minder zelfvertrouwen, nóg meer eetbuien en somberheid: het is precies het patroon dat William Leith beschrijft. Veel dikke mensen vermijden het onderwerp dik zijn, zegt hij, om slanke mensen na te bootsen. `Maar het is een armoedige imitatie: slanke mensen praten de hele tijd over dik zijn. Ik weet het. Ik ben zelf slank geweest.' En hij droomt nog steeds van dat slankheidsideaal. In tijdschriften kijkt hij niet alleen naar foto's van slanke vrouwen. `Ik kijk ook naar mannen. Mannen, met ontbloot bovenlijf, hun armen gespierd, hun schouders gespannen, hun borstspieren gevlochten als scheepskabels – hun torso's samengebald als vuisten. Vooral kijk ik naar buiken. Dit zijn tijdschriften over buiken. RAAK JE BUIKJE KWIJT. JE KRIJGT EEN STEVIGER BUIK IN 28 DAGEN. JE KRIJGT BETERE SEKS. JE KRIJGT MEER SEKS. JE KRIJGT HAAR ZOVER DAT ZE ALLES GOED VINDT. [...] Ik wil het niet geloven. Maar een deel van me gelooft het. Een deel van mij denkt dat als ik maar een buik had zoals deze buiken, ik vrouwen zover kon krijgen dat ze alles goed zouden vinden. Met zo'n buik zou ik geen angst kennen. Ik zou een echte man zijn.''

DIEET-OPLOSSING

Leith stelt ook zijn werk als journalist (voor onder meer de Britse kranten The Guardian en The Independent) in dienst van zijn slankheidsqueeste – alles heeft met eten en dik zijn te maken. In januari 2003 is Leith in New York, om de dieetgoeroe Robert Atkins te interviewen, toevallig een paar maanden voor diens dood. En dan gebeurt er iets bizars. De cynische, kritische, zelfbespottende journalist raakt volledig in de ban van het Atkins-dieet. `Ik ben op zoek naar een quick fix', schrijft hij. `Ik voel me aangetrokken tot het Atkinsdieet omdat ik denk dat het zo'n snelle oplossing zou kunnen zijn. Als ik iets zie dat eruitziet als een snelle oplossing, kan ik erop gaan vertrouwen met een geloof dat grenst aan het religieuze. Dat komt doordat ik een leugenaar ben die zichzelf voor de gek houdt.' Maar evengoed valt hij af. Kilo's. Hij kan weer flatterende kleren aan. Hij begint weer op een normaal mens te lijken, vindt hij. Maar hij klampt zich vast aan zijn dieet zoals hij zich eerder vastklampte aan zijn honger.

En dan gebeurt er nog iets bizars. William Leith gaat zijn honger missen. Hij gaat weer drinken. En hij gaat weer cocaïne gebruiken. Hij lijkt wel verslaafd aan het verslaafd zijn. `Ik weet dat het niet echt voedsel is waar ik naar hunker', schreef hij in het begin van zijn boek al. `Het is iets anders. Het is alles. Ik heb zin in eten, in drugs, in alcohol. Ik wil naar buiten gaan en geld uitgeven! Ik kan mezelf niet rustig houden. Als we een wezenlijk probleem hebben, hier in de westerse wereld, dan ben ik een belichaming van dat probleem.' En dan gaat hij in psychotherapie, om uit te zoeken wat er mis met hem is en hoe dat zo is gekomen, schrijft hij in zijn boek.

Hij schrijft over zijn ouders. Hij schrijft dat alle therapeuten een bordje op hun deur zouden moeten hebben met de tekst `It's All About Your Parents' (`het gaat allemaal over je ouders'). Hij beschrijft dat hij naar kostschool werd gestuurd terwijl zijn ouders in het buitenland woonden, hij beschrijft de wreedheden die jongens elkaar aandoen. Hij schrijft over het vangnet dat de therapie is op een manier die doet vrezen dat praten over zijn jeugd zijn nieuwste verslaving is, in plaats van de oplossing die je voor hem hoopt – want de therapie zoals Leith die beschrijft, lijkt totaal niet op de geëigende behandeling bij eetproblemen en verslavingsproblematiek (zie volgende pagina).

Maar je hoopt dat het helemaal goedkomt met William Leith. Want wat een mooi boek heeft hij geschreven: herkenbaar voor iedereen die ooit weleens te veel gegeten of gedronken heeft, en aandoenlijk oprecht, zeker voor een dikke leugenaar. Altijd gedacht dat het creëren van eindeloze, treurige, veel te eerlijke zelfanalyses echt iets voor vrouwen was. Maar sommige mannen kunnen het ook.

William Leith: The Hungry Years:

Confessions of a Food Addict.

Uitgeverij Bloomsbury,

304 blz., €20,50

William Leith is nu 45, weegt 95 kilo

en woont in een dorp buiten Londen

met zijn nieuwe partner en

zijn zoontje Billy van

vierenhalve maand

WILT U MEER? NOG NIET GENOEGGEHAD? ZIE PAGINA 2 VAN DEZE BIJLAGE

Rectificatie / Gerectificeerd

Van het boek dat vorige week besproken werd in het artikel over eetverslaving, met de kop `Welkom in wereld van de dikke man ', The Hungry Years van William Leith, is onlangs ook een Nederlandse vertaling verschenen bij uitgeverij Anthos, onder de titel Eeuwig Honger. Het verhaal van een eetobsessie

    • Ellen de Bruin