`Venus van Trafalgar Square' onthuld

De bronzen oorlogshelden op Trafalgar Square in Londen hebben donderdag gezelschap gekregen van een glanzend witmarmeren, vier meter hoog beeld van een zwangere vrouw. Jaren van controverse gingen vooraf aan de onthulling van Alison Lapper Pregnant, want het model is niet zomaar een zwangere vrouw: Alison Lapper werd geboren met phocomelia, een aandoening die haar hetzelfde uiterlijk geeft als een softenonslachtoffer. Lapper heeft geen armen en korte, onontwikkelde beentjes.

Het is de bedoeling dat het beeld achttien maanden blijft staan op de vierde, lege sokkel bij de pilaar van Nelson. Op de drie andere sokkels zijn beelden te zien van General Napier, koning George IV te paard en Major General Sir Henry Havelock. Daarna zal het worden vervangen door een werk van de Duitse kunstenaar Thomas Schütte.

Alison Lapper Pregnant is een werk van Marc Quinn, de Britse kunstenaar die vooral bekend werd met Self, een bevroren model van zijn eigen hoofd, gegoten in vijf liter van zijn eigen bloed. Zijn werk werd, samen met dat van Schütte, in 2004 gekozen uit een shortlist van zes. Nadat het publiek over de lijst had mogen stemmen, lag de uiteindelijke beslissing voor de keuze bij burgemeester Ken Livingstone, in samenspraak met de Fourth Plinth Commission. Quinn verdedigde zijn inzending onder andere met het argument dat het werk goed zou passen op het plein, waar immers een andere gehandicapte – zeeheld Nelson, met één arm en één oog – prominent te zien is.

Critici meenden echter dat het beeld een te platte, letterlijke boodschap zou verkondigen. Zo liet een conservatief parlementslid zich ontvallen dat de `politiek correcte lobby had gewonnen'. Maar ook de criticus van The Guardian schreef dat `de betekenis van het beeld zo direct is, zo simpel, dat het geen kunst meer is'. Ook werd Quinn beschuldigd van exploitatie van gehandicapten.

Dat laatste werd hevig ontkend door Quinn en Lapper zelf. `Het is zeldzaam om gehandicapten in het dagelijks leven te zien, laat staan naakt, zwanger en proud,' stelde Lapper. Quinn zegt geïnspireerd te zijn door de Venus van Milo en Velasquez, een van de weinige kunstenaars die gehandicapten met waardigheid afbeeldden.

Sinds de onthulling zijn critici wat milder geworden. The Guardian noemde het beeld `veel verbazingwekkender, indrukwekkender en vreemder dan foto's kunnen overbrengen' en maakte vergelijkingen met Arp en Louise Bourgeois. `Horrible', was echter het oordeel van de hoofdredacteur van de British Art Journal.'

Het publiek zelf blijkt vooralsnog verdeeld. Velen zouden liever een permanent beeld van de Queen Mother, Florence Nightingale, David Beckham, Nelson Mandela of Gandhi op de sokkel zien. Een enkeling pleit ervoor de sokkel leeg te laten, `net zo leeg als de hedendaagse kunst.'

    • Corine Vloet