Nu is het de beurt aan de Afghaanse vrouw

Na decennia van oorlog en onderdrukking gaan de Afghanen morgen naar de stembus om een parlement en provinciale raden te kiezen. Vrouwen willen meeregeren.

Het is genoeg geweest met de mannen, zegt parlementskandidaat Soraya Ebadi, het is tijd dat de vrouwen gaan meeregeren. Ze lijkt over de longen van een marathonloper te beschikken, zoals ze in haar gehuurde Toyota Town Ace onophoudelijk door de microfoon schreeuwt. Twee grote megafoons op het dak van haar met campagneposters beplakte auto verspreiden haar boodschap over de bazaar van Kabul.

De bazaar is een populaire plek voor verkiezingskandidaten om op de laatste campagnedag nog eens flink uit te halen. Van alle kanten klinkt het schelle geluid van megafoons. Mensen verdringen zich rond de auto's van de kandidaten. Hoewel het rond de dertig graden is, heeft de 40-jarige Ebadi een bruin wollen pak aan. Haar ogen gaan schuil achter een bril met getinte glazen die klein lijken op haar ronde gezicht. Ze zegt: ,,Mijn zoon zou gaan trouwen, maar we hebben het geld voor de bruiloft gebruikt voor mijn verkiezingscampagne. Dit is belangrijker, dat beseft hij ook.''

Morgen mogen de Afghanen voor het eerst in bijna veertig jaar een parlement kiezen. Van de 249 zetels van de Wolesi Jirga (het Huis van het Volk) zijn er 68 gereserveerd voor vrouwen. Tegelijkertijd zijn er provinciale verkiezingen, waarbij per provincie ook een minimum aantal zetels voor vrouwen is gereserveerd.

Dat is een goede zaak, zegt Ebadi, terwijl ze met een doekje zweet van haar voorhoofd afveegt. Met haar andere hand deelt ze kaartjes met haar foto en haar stemsymbool – een raam) uit aan de door autoramen gestoken handen. ,,Mannen hebben de afgelopen jaren van alles beloofd, maar wat ze vooral gedaan hebben is oorlog voeren. Dat is in mijn voordeel. Vrouwen zullen doen wat ze beloven.''

De verwachtingen zijn hooggespannen in Afghanistan. Het oplaaiend geweld in het zuiden waar Talibaan-strijders de verkiezingen proberen te saboteren, heeft angst gezaaid onder de bevolking. Meer dan 1.000 mensen zijn dit jaar vermoord in de aanloop naar de verkiezingen. Gisteren nog werd in het zuiden opnieuw een kandidaat, de zevende, gedood. Een hoge opkomst is daarom volgens waarnemers cruciaal om een eensgezind signaal te geven aan de extremisten. Want slagen de verkiezingen, dan wordt het lastiger voor de Talibaan om zich nog op te werpen als de `bevrijders' van Afghanistan uit de handen van de buitenlandse veiligheidstroepen onder leiding van de Amerikanen en de NAVO.

Soraya Ebadi is optimistisch. Niemand wil volgens haar terug naar de naargeestige tijd van de Talibaan. ,,Ze hebben vrouwelijke kandidaten bedreigd.'' Tijdens het Talibaan-bewind mochten vrouwen niet buitenshuis werken, niet op straat lopen zonder man, en konden meisjes niet naar school.

Niettemin heeft het geweld wel zijn uitwerking. Voor de provinciale verkiezingen zijn in totaal 120 zetels gereserveerd voor vrouwelijke kandidaten, maar vijf daarvan zullen leeg blijven. Het zijn de plekken in de regio's waar de Talibaan recentelijk het actiefst zijn geweest. Daar hebben zich geen vrouwelijke kandidaten aangemeld. In enkele andere regio's zijn vrouwen die zich wel kandidaat hebben gesteld, al zeker van een zetel omdat er geen tegenkandidaten zijn.

Maar ondanks de tegenwerking in sommige gebieden zijn de verkiezingen nu al een succes te noemen, meent de activiste Nasrine Gross. Gross, die in 1965 op 18-jarige leeftijd naar de VS emigreerde en in 2002 terugkeerde naar Afghanistan, wijst op het feit dat in het hele land 582 vrouwelijke kandidaten meedoen aan de parlements- en provinciale verkiezingen. ,,Dat vrouwen zich hebben aangemeld, is al een boodschap op zich. Vier jaar geleden tijdens de Talibaan was een vrouwenleven niets waard. Vrouwen telden niet mee. De Afghaanse vrouw laat zien dat ze moedig is en iets voor het land wil doen.'', zegt ze.

Makkelijk is het allemaal niet voor vrouwen, zegt Gross. De vrouwelijke kandidaten kregen aanvankelijk wel politieke scholing van de overheid, maar hun werd niet geleerd hoe zij campagne moesten voeren. Gross is langs donoren gegaan om geld los te peuteren voor aanvullende trainingen. ,,Er zitten veel vrouwen bij uit kleine dorpjes, die net kunnen lezen en uit een zeer conservatief milieu komen. Ze hadden geen flauw benul hoe ze stemmen moesten winnen.''

Uiteindelijk kreeg ze drie maanden geleden geld los, onder meer van de Nederlandse ambassade in Kabul, om workshops te organiseren. Maar toen moest zij de kandidaten nog bereiken om hen uit te nodigen voor de bijeenkomsten. Vele delen van Afghanistan zijn moeilijk bereikbaar en veel kandidaten hebben zelfs geen telefoon of e-mailadres. Gross moest scouts het land in sturen, die soms dagen onderweg waren, waarvan vaak uren te voet, om de uitnodiging voor seminars te bezorgen. Ze hield vervolgens bijeenkomsten in zes steden voor 230 kandidaten uit 14 van de in totaal 34 provincies. ,,We hadden geen tijd om de andere provincies ook aan te doen.''

De respons was overweldigend, zegt Gross. ,,Een van de vrouwen was hoogzwanger. Ze liep met haar man vier uur en zat drie uur in de auto om het seminar te bezoeken. Ze beviel 's nachts, maar de volgende ochtend gingen ze gewoon weer naar huis, met baby in haar arm, vier uur lopen en drie uur in de auto.''

Tijdens de workshops leerden de vrouwen hoe ze stemmen van mannen moesten binnenhalen, hoe ze vrouwen moesten bereiken en ook hoe ze geld konden inzamelen, iets wat in Afghanistan snel als bedelen wordt gekwalificeerd. Vrouwen mogen ook niet even de moskee binnenlopen om potentiële mannelijke stemmers te paaien. De vrouwelijke doelgroep konden ze bijvoorbeeld bereiken via de wasplaats of waterbron, in dorpen vaak het exclusieve domein van vrouwen. ,,Natuurlijk zullen veel vrouwen stemmen zoals hun man beveelt, maar als kandidaten met vrouwen praten, zullen die het daar toch met hun man over hebben. Dan bereik je hen via een omweg.''

In de grote stad Kabul kan Soraya Ebadi zonder schroom een groep mannen toespreken, vanaf de zeepkist of via de megafoon. Ebadi: ,,Hier zijn we natuurlijk wat verder. Zelfs de mannen beseffen dat vrouwen waarschijnlijk meer voor hen zullen doen dan de mannen, net zoals in het gewone leven.''

    • Philip de Wit