Merkels Berlijn kiest voor VS

Als centrumrechts morgen de macht overneemt van de regering Schröder, zal Duitsland de wereld een ander gezicht tonen.

Regeringsleiders die een briefje sturen aan hun confrère in Berlijn moeten binnenkort op de enveloppe zetten: `Ihrer Exzellenz der Bundeskanzlerin der Bundesrepublik Deutschland'. Duitsers mogen volstaan met `Frau Bundeskanzlerin'. Vooropgesteld, natuurlijk, dat Angela Merkel (CDU) morgen wint.

Duitse verkiezingen zijn geen mondiaal evenement, maar toch wordt het duel Schröder-Merkel niet alleen tussen Rügen en Bad Tölz op de voet gevolgd. Een eventuele wisseling van de wacht in Berlijn heeft ook gevolgen voor het buitenland. Voor het politieke spel in Europa en voor de verhoudingen tussen Europa en de VS.

Gerhard Schröder en Joschka Fischer, de rode kanselier en zijn groene minister van Buitenlandse Zaken, hebben de wereld de afgelopen zeven jaar laten kennismaken met een zelfbewust, assertief Duitsland. Schröder: ,,Duits buitenlands beleid wordt in Berlijn gemaakt en nergens anders.'' Schröder en Fischer gingen het conflict niet uit de weg en eisten een grotere rol voor hun land. Aan het naoorlogse tijdperk, waarin Duitsland schuldbewust consensus zocht, kwam definitief een einde.

Ook Merkel zal de belangen van Duitsland in de gaten houden en ook zij laat zich niet snel intimideren. Maar ze wil de bakens opnieuw verzetten: meer Washington, minder Moskou. Minder Parijs, meer Londen. Meer aandacht voor de kleinere Europese partners, minder voor de grote. Zegt ze althans.

Merkel ziet Duitsland zoals haar politieke peetvader, Helmut Kohl: als constructieve kracht in het hart van Europa. Economisch sterk. Verwant met de VS. Kien op Europese integratie. Merkel ziet Duitsland ook graag als bemiddelaar in het complexe netwerk van Europese belangen. Hoe dat zal gaan, is nog vaag. Kohl kocht consensus af met geld. Die speelruimte heeft Merkel niet. Ze erft een land met een immense schuldenlast.

Afgezien van de grote lijnen en het verzet tegen een volwaardig EU-lidmaatschap voor Turkije, is het buitenland-profiel van Merkel onscherp. In de verkiezingsstrijd speelde het buitenland een ondergeschikte rol en de leider van de oppositie mist de ervaring van een tweevoudig kanselier. Toen ze haar programma aan buitenlandse journalisten presenteerde, moest ze telkens de tekst raadplegen. Een wapenfeit is de benoeming van de Portugees Barroso tot voorzitter van de Europese Commissie. Merkel organiseerde, naar verluidt, achter de schermen het verzet tegen Schröders kandidaat, de Belg Verhofstadt.

Onduidelijk is wie haar minister van Buitenlandse Zaken zou worden. Als de machtsverhoudingen het toelaten, wil Merkel met de FDP regeren. De vriendelijke liberaal Wolfgang Gerhardt maakt dan een kans. [Vervolg VERKIEZINGEN: pagina 5]

VERKIEZINGEN

Schröder nam afscheid van 'Übervater' Amerika

[Vervolg van pagina 1] Als christen-democraten en liberalen géén meerderheid halen, dan ligt een grote coalitie met de SPD voor de hand. Een SPD-minister op Buitenlandse Zaken is dan niet uitgesloten.

De kans op een derde roodgroene regering is volgens de peilingen niet bijster groot. Afscheid nemen dus hoogstwaarschijnlijk voor Joschka Fischer, de even lucide als arrogante minister die kan kijken alsof hij het leed van de hele wereld zojuist op zijn schouders heeft geladen. Fischer was jarenlang met afstand de populairste politicus in Duitsland.

Het buitenlands beleid van de roodgroene regering begon nog voordat het eerste kabinet er was. Op 12 oktober 1998 ontbood demissionair kanselier Kohl de aanstaande machthebber. De Amerikaanse president Clinton wilde weten of Duitsland een NAVO-operatie in Kosovo zou steunen. Schröder ging akkoord. Het was een historisch moment. Duitsland nam voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog deel aan gevechtshandelingen buiten het eigen grondgebied. Schröder en Fischer dwongen in het buitenland respect af. Vooral omdat ze hun achterban slechts met moeite konden overtuigen. Drie jaar later stuurden Schröder en Fischer troepen naar Afghanistan. Toen moest Schröder zelfs de vertrouwensvraag stellen in het parlement om een eigen meerderheid af te dwingen.

Op 11 september 2001 verklaarde Schröder zich nog ,,onvoorwaardelijk'' solidair met de Verenigde Staten. Een jaar later verzette hij zich luidruchtig tegen de oorlog in Irak. Hij noemde het voornemen van president George Bush een onverantwoord avontuur. Het `nee' tegen Irak was voor veel ministers ook een emancipatie van ,,Übervater'' Amerika. Officieel zijn de plooien weer glad gestreken, maar de kwestie is niet vergeten. De Duitse lobby voor een permanente zetel in een gereorganiseerde VN-Veiligheidsraad leed smadelijk schipbreuk, onder andere op Amerikaans verzet.

In de kwestie-Irak koos Merkel de kant van de VS. Ook zij stond niet te popelen om Duitse soldaten naar Irak te sturen, maar ze verweet Schröder dat hij de internationale poging frustreerde om Saddam Hussein onder druk te zetten. In Washington werd Merkel met égards ontvangen, in Duitsland werd ze als hielenlikker afgeschilderd. In een carnavalsoptocht was een Merkel-pop te zien met het hoofd in het achterste van een Yankee. Ook Merkel zal niet snel deelnemen aan een aanvalsoorlog, maar ze heeft geen last van anti-Amerikaanse opwellingen.

Het verzet tegen Amerika dreef Schröder in de armen van de Franse president Jacques Chirac en spleet Europa. Acht Europese landen schaarden zich demonstratief achter de Amerikaanse president. Merkel zegt zoiets in de toekomst graag te willen voorkomen. In Parijs heeft ze al verkondigd dat de Frans-Duitse as haar zeer dierbaar is, maar dat deze de EU niet mag domineren.

Op de lijn Berlijn-Den Haag knetterde het ook. Het gevecht over de Duitse overtreding van het Stabiliteitspact voor de euro werd zonder diplomatieke handschoenen uitgevochten. Schröder gaf Balkenende in juni nog de schuld van de mislukte Europese top over de meerjarenbegroting. Merkel streeft naar een Duitse begroting die in overeenstemming is met de Europese regels, maar dat zal niet snel lukken. De uitgaven van de EU wil ze bevriezen. Nederland krijgt er bovendien nog een hele kluif aan de Duitse politieke elite ervan te overtuigen dat de Nederlandse kiezer niet nog een keer geraadpleegd kan worden over de Europese Grondwet in ongewijzigde vorm.

Overigens is het volgens de Süddeutsche Zeitung niet nodig om een kanselier Merkel met ,,gnädige Frau'' aan te spreken. Frau Kanzlerin voldoet. Volgens de krant is het wel raadzaam voorzichtig om te springen met ,,Fräulein''.

    • Michel Kerres