Bibber mee met de Bondsdag

In 2002 kelderden de Duitse aandelenkoersen met vijf procent nadat Gerhard Schröder onverwacht de Bondsdagverkiezingen won. Wie wint dit keer?

Toll! Toen Bondskanselier Gerhard Schröder op zondag 22 mei van dit jaar vervroegde verkiezingen aankondigde, maakte de Duitse aandelenbeurs een vreugdesprong. Eindelijk zou Duitsland worden verlost van het halfslachtige hervormingstempo onder de coalitie van Schröders sociaal-democratische SPD en de Groenen. Het alternatief, een coalitie van Christen-democraten en Liberalen, de CDU/CSU en FDP, stond in de opiniepeilingen toen nog ruim boven de vijftig procent.

Morgen zijn de Duitse verkiezingen. Op de beurzen heerst nog alijd het stereotype idee dat `links' per definitie slecht is voor de economie, en `rechts' juist goed, ook al is dat lang niet altijd zo. Zie Groot-Brittannië onder de labourregering van Tony Blair, en Amerika onder Bill Clinton. Dat geldt ook voor `rechts': de aandelenkoersen in Milaan stegen tot tweemaal toe fors toen Silvio Berlusconi even vaak de Italiaanse politieke arena betrad. Dat bleek achteraf een foute reflex.

In Duitsland is nu de kans wel groot dat rechts en links zich volgens hun eigen cliché's gaan gedragen. Schröders economische hervormingen zijn zeer matig geweest, en traag. Zijn christendemocratische tegenstreefster Angela Merkel kwam in juli met een verkiezingsprogramma dat weliswaar voorzichtig is, maar verder gaat dan de sociaal-democraten tot dusverre zijn gekomen. Hoewel de verkiezingsprogramma's veelomvattend zijn, komen de verschillen tussen de mogelijke coalities goed naar voren in de plannen met de belasting. Voor de kijkers van rechts naar links: de liberale FDP wil een gedeeltelijke verlaging van de vennootschapsbelasting van de huidige 25 procent naar in sommige gevallen 15 procent, en drie schalen voor de inkomstenbelasting met als hoogste schaal 35 procent, in plaats van de huidige 42 procent. De Christen-democraten verlagen de vennootschapsbelasting van 25 procent naar 22 procent, en de topschaal van de inkomstenbelasting van 42 procent naar 39 procent. Dat alles wordt onder meer gefinancierd met een voorgenomen verhoging van de btw van 16 procent naar 18 procent.

Het bedrijfsleven kan met een coalitie van CDU/CSU en FDP dus wel uit de voeten. Anders wordt het al met een `grote coalitie' van CDU/CSU met Schröders SPD. De sociaaldemocraten plannen weliswaar een verlaging van de vennootschapsbelasting van 25 procent naar 19 procent, maar laten dat plan wel afhangen van de haalbaarheid van de financiering. Er komt ook een belastingverhoging voor veelverdieners, van 42 procent naar 45 procent. Mocht alsnog de huidige coalitie van SPD en Groenen worden voortgezet, dan wordt het programma van de Groenen relevant. Die plannen geen verandering in de vennootschapsbelasting, wel een verhoging van het toptarief van de inkomstenbelasting van 42 procent naar 45 procent en – relevant voor het bedrijfsleven – een einde aan milieu-onvriendelijke subsidies voor de landbouw- en energiesector. Het kan nog extremer, als de herdoopte dieLinke.PDS nodig zijn voor een linkse coalitie. De linkse partij wenst een verhoging van de vennootschapsbelasting tot 35 procent voor winsten boven 3 euroton, en een verhoging van het toptarief van de inkomstenbelasting naar 50 procent. Bovendien moeten verkopen tussen onderdelen van het zelfde concern worden belast – een vooruitzicht dat bij managers en aandeelhouders koud zweet veroorzaakt onder het overhemd.

Hoe reageerden aandelenbeleggers de afgelopen maanden op de kansen van CDU/CSU lijsttrekker Angela Merkel? De Duitse aandelenindex steeg fors, met ruim twaalf procent, sinds Schröder op 22 mei voor het eerst zinspeelde op vervroegde verkiezingen. In zo'n index zit nogal wat vervuiling: de beurzen gaan wereldwijd op en neer door tal van oorzaken, en Duitse aandelen luisteren daar natuurlijk ook naar. De typisch Duitse beweging van de koersen kan deels worden geïsoleerd door hem af te zetten tegen aandelenbewegingen in de rest van de eurozone.

De zakenbank Morgan Stanley houdt de gerespecteerde MSCI-aandelenindices bij, en voert er één voor Duitsland alleen, en een voor de eurozone uitgezonderd Duitsland. Een vergelijking tussen deze twee is illustratief. In de bijstaande grafiek is het percentuele verschil tussen beide indices sinds 22 maart weergegeven. De `Merkelpremie', de hoop bij aandeelhouders dat Duitsland onder Angela Merkel een periode van bedrijfsvriendelijkheid tegemoet gaat, is duidelijk zichtbaar. Maar sinds Schröder vanaf augustus met een inhaalrace in de peilingen begon, stabiliseert de Merkelpremie. De laatste anderhalve week loopt hij zelfs sterk terug, tot het laagste peil in twee maanden.

Zakenbank Credit Suisse First Boston schatte deze week de kans op een rechtse coalitie op 45 procent, de kans op een grote coalitie van CDU/CSU en SPD op eveneens 45 procent en de kans op een linkse coalitie op 10 procent. Dat belooft maandag, als de uitslag bekend is, hoe dan ook spektakel op de Duitse beurs. Denk maar aan drie jaar terug: toen Gerhard Schröder op 22 september 2002 onverwacht toch de verkiezingen won, verloor de Duitse beurs de maandag daarop in één klap 4,8 procent. Schlimm..

    • Maarten Schinkel