Sociaal-realisme uit China

Chinese crime? Dat zal dan wel de historische Rechter Tie zijn, van wie onlangs enkele herdrukken verschenen. Maar nee, Qiu Xiaolong, een vertaler die na de tragedie op het Plein van de Hemelse Vrede nooit meer terugkeerde naar China, is erin geslaagd een op westerse wijze vertelde detective te plaatsen in het communistische Shanghai van 1990. Het beste van twee werelden.

Dood van een rode heldin is in eerste instantie een traag verlopend politieonderzoek, waarin sporen worden nagetrokken, taken verdeeld en getuigen worden gezocht en verhoord. En geheel volgens de traditie komt de politie-inspecteur (Chen), een uiteraard ietwat zonderlinge figuur (hij is vrijgezel en modernistisch dichter), in een autoriteitsconflict terecht met een meerdere.

Chens meerdere is echter kolossaal: de almachtige Communistische Partij. De moord op een modelarbeidster zou immers wel eens een politieke dimensie kunnen hebben! `Haar tragische dood is een groot verlies voor onze Partij en een symbolische aanslag op de openbare veiligheid van onze socialistische samenleving.' En dus beginnen partijfunctionarissen onzichtbare barrières op te werpen.

Als Chen ontdekt dat de modelvrouw decadente spullen bezat en in het geniep dingen deed die het partijlicht niet konden verdragen, beseft hij dat deze taak het uiterste van hem gaat vergen. Vervolgens wurmt hij zich, uiterst behoedzaam gebruikmakend van omslachtige formuleringen waarin poëzie, ideologie en geschiedenis elkaar raken, door de maatschappelijke doolhof die de Chinese heilstaat vormde.

Chens troebelen en de oplossing van de moord vormen weliswaar het verhaal, maar de grote klasse van Xialong schuilt vooral in de formidabele schets van natuur en cultuur, van het mensonterende woningbeleid, de getraumatiseerde reacties op het `decadente bourgeoisbestaan' dat zich tegelijkertijd in Bangkok manifesteert, de gehersenspoelde bevolking met zijn partijtrouw. En in de schitterende symbolen van dit alles: het meditatieve theedrinken, het eten van kleine, om hun schaarste hooggewaardeerde delicatessen en subtiel beschreven geuren, kleuren en smaken.

Xiaolong (zelf de Chinese vertaler van T.S. Eliot) heeft de wereld van de sociaal-realistische roman uitgebreid met een werelddeel, en hij heeft het genre meteen ook van fijnbesnaarde zintuigen voorzien.

Qiu Xiaolong: Dood van een rode heldin. Vertaald door Jacques Meerman. Signature, 492 blz. €19,95