Martha Heesen geeft het woord aan de eend

Martha Heesen – bekend om haar nuchtere, maar beklemmende boeken over eigenzinnige tieners – kwam vorig jaar opeens met een voor haar doen nogal luchthartig boek, De IJzeren Hemel. Nu doet Heesen weer iets nieuws, voor het eerst schrijft ze voor jonge lezers (vanaf acht jaar): Maandag heeft vleugels is een boek over de vriendschap tussen het negenjarige meisje Klaar en de gans Maandag.

Als op een dag, onder een lamp in de schuur, een ganzenei uitkomt en Klaar `dat natte, gele vod' ziet, fluistert ze: `Niet dood zijn. [...] Alsjeblieft leven. Alsjeblieft. Voor mij. Dan zal ík iets doen wat ik niet durf. Langs de composthoop lopen in het donker. De hond van buurman Gerretse aaien. Naar de wc gaan zonder het licht aan te doen. Juf Aag lang aankijken. Als het echt moet. Maar alsjeblieft leven.'

Heesen speelt in haar boeken graag met de grens tussen fantasie en werkelijkheid. Dat doet ze ook in Maandag krijgt vleugels. Klaar praat met haar gans en haar gans praat terug. Hoe dat kan, laat Heesen in het midden, ze schrijft alleen ergens dat Klaar het gevoel heeft dat `Maandag met zijn donkere kraaloogjes in Klaars hoofd kon kijken'. Maar waarom moet die gans praten? Het is net alsof – hoewel de gesprekken tussen meisje en gans af en toe geestig zijn – de schrijfster haar toevlucht tot een pratende gans heeft genomen om toch nog een bijzondere draai aan het boek te geven.

Maar zo'n mooi gegeven als de vriendschap tussen een meisje en een gans, een bang meisje bovendien dat haar angsten opzij zet om een goede ganzenmoeder te zijn, kan het best af zonder tekst voor het dier.

Het is een ethologisch gegeven, ontdekt door Nobelprijswinnaar Konrad Lorenz, dat een ganzenkuiken het eerste bewegende object dat hij in zijn leven ziet als zijn moeder beschouwt, of het nu een gans, een hond, een ballon of een 8-jarige lezer is. Heesen vertelt niets over dit ganzeninstinct, wat jammer is voor de identificatie van de lezer met Klaar.

Ook voor jonge lezers schrijft Heesen smakelijk en stijlvol, maar het is jammer dat Klaar in Maandag krijgt vleugels niet iets meer heeft gekregen van de weerbarstigheid van de personages uit haar eerdere boeken.

Martha Heesen, Maandag krijgt vleugels, illustraties Kees de Boer. Querido, 80 blz. 8+, €11,95

    • Monique Snoeijen