`Het is chic om links te zijn'

De Duitsers gaan zondag naar de stembus. Willen ze de grote ommezwaai van centrumlinks naar centrumrechts? Kiezers aan het woord.

Thilo Müller von der Grün zat thuis en kreeg de kriebels. In de opiniepeilingen gaan rechts en links in Duitsland gelijk op. ,,Dan kun je achteroverleunen en afwachten en je kunt iets doen.'' Daarom greep Grün gisteren na school het kartonnen doosje van de CDU, trok het oranje CDU-shirt aan en toog naar het winkelcentrum van Kassel.

Op de Königsstrasse deelde hij pennen en koekjes uit met CDU-logo. Uit het doosje kwamen ook karikaturen van Hans Eichel (SPD), stadsgenoot en minister van Financiën. Eichel zit thuis en buigt zich alvast over de personeelsadvertenties. Aan de muur hangt een schilderij van een eikel.

Grün is vijftien en praat alsof hij al die jaren in de politiek heeft doorgebracht. Hij kent het programma van de CDU. ,,Het is asociaal als de staat jarenlang op de pof leeft, dat gaat uiteindelijk ten koste van jongeren.'' Hij jongleert met de cijfers. ,,Duitsland maakt 1.800 euro schuld per seconde.'' Hij spreekt rustig en zakelijk. ,,Het is mooi dat Duitse bedrijven veel exporteren, maar dat levert niet genoeg banen op. Die komen er alleen als we de verzorgingsstaat hervormen.'' De karikatuur van Eichel vindt hij eigenlijk een beetje pijnlijk: te plat.

De jonge christen-democraat zit op het katholieke gymnasium Engelsburg en is lid van de landelijke scholierenorganisatie Schülerunion, een officieel onafhankelijke club die financieel afhankelijk is van de CDU. De Schülerunion werd in de jaren zeventig opgericht als conservatief antwoord op de overmacht van linkse jongeren op scholen. Het is ook een kweekvijver. Christian Wulff, minister-president van Nedersaksen, was ooit landelijk voorzitter.

Grün haalt Merkel met gemak rechts in. Zo is hij pertinent tegen abortus en voelt hij zich thuis bij de denkbeelden van paus Benedictus XVI. Het duurde even voordat Grün gewend was aan zijn kanselierskandidaat. ,,Ze is stijf en niet erg populair. Ze is nu eenmaal niet de persoon voor het vlotte praatje en ontmoetingen op straat. Maar ze kan wél de Duitse Margaret Thatcher worden.''

Zijn klas weerspiegelt het land, zegt hij. De ene helft is voor een centrumrechtse coalitie, de andere helft tegen. ,,Het is nog steeds chic om links te zijn. Maar in discussies lukt het om veel mensen voor de CDU te winnen. Behalve de `hanenkammen', dat lukt me nooit.''

De Königsstrasse gaat over in de Holländische Strasse. Kassel-Nordstadt. In de oude arbeidersbuurt wonen twintig nationaliteiten. Voor de een is het de probleemwijk van Kassel, voor de ander een multicultureel experiment. De plakploegen van de CDU zijn hier niet geweest. Dit is het terrein van de Groenen en de Linkspartei.

In het Turkse theehuis Çanlibel speelt Metin Osturk (37) backgammon. Hij kwam vijftien jaar geleden naar Duitsland om te studeren, nu werkt hij op het kantoor van het Staatstheater. ,,Nordstadt is een getto'', zegt hij en gooit geroutineerd met de kleine dobbelsteentjes.

In Nordstadt leven Duitsers en Turken al decennia langs elkaar heen, zegt Osturk. De Duitsers geven de Turken de schuld van de hoge werkloosheid. De kloof tussen Duitsers en Turken wordt alleen maar groter. Het is tamelijk uitzichtloos, zegt Osturks tegenstander. In het gevecht Merkel-Schröder bestaat Nordstadt evenwel niet. De multiculturele samenleving is in de Duitse verkiezingsstrijd volstrekt afwezig.

Osturk mag niet stemmen. Hij wil de Turkse nationaliteit niet inruilen tegen de Duitse en een dubbele nationaliteit kent de Duitse wet niet. Hij volgt de campagne op de voet. ,,Het is een waardige verkiezingsstrijd. Niemand probeert zich over de rug van buitenlanders en hun problemen te profileren. De Duitsers hebben de keuze tussen verschillende sociaal-economische concepten, de partijen leiden de aandacht niet af met emotionele debatten over buitenlanders.''

De 600.000 Turken mét stemrecht kiezen traditioneel in overgrote meerderheid SPD. Toen Schröder deze week op bezoek was bij de grootste Turkse krant in Duitsland, Hürriyet, zei uitgever Aydin Dogan: ,,De Duitsers van Turkse komaf hebben u in hun hart gesloten.''

SPD en Groenen hebben zich in het verleden meer om buitenlanders bekommerd, zegt Osturk. Dankzij de SPD is het eenvoudiger om Duits staatsburger te worden, de Groenen hebben zich in de wijk sterk gemaakt voor culturele instellingen. Turken hebben nog een reden om SPD te stemmen. Schröder is voor toetreding van Turkije tot de Europese Unie. Merkel wil niet verder gaan dan bevoorrecht partnerschap. Osturk begrijpt de CDU niet. ,,Het is geen stijl om je woord te breken, eerst lidmaatschap beloven en het dan tegenhouden. Bovendien is Turkije economisch verder ontwikkeld dan Roemenië of Bulgarije, die wél mogen toetreden.'' Het verzet van Merkel tegen de toetreding vindt Osturk niet logisch. Waarom ze er dan toch een punt van maakt? Osturk: ,,Uiteindelijk gaat het de CDU toch om de conservatieve stemmer, om uiterst rechts.''

Indirect speelt de verhouding tussen Duitsers en buitenlanders zo toch een kleine rol in de verkiezingen. Het vooruitzicht van een centrumrechtse regering stemt Osturk niet vrolijk: verlaging van uitkeringen treft vooral de bewoners van wijken als Nordstadt en voor Turkije is het ook niet goed. De discussie over de Turkse toetreding heeft hem uit zijn concentratie gehaald: hij verliest.

    • Michel Kerres