En dan gaan we klooien

Het Leidse dance-trio Kraak & Smaak maakt grote furore in het buitenland. Onlangs verscheen zijn eerste album, `Boogie Angst'. Bandlid Mark Kneppers: ,,Ik roep graag dat ik geen muzikant ben.''

Het huis van Kraak & Smaak-lid Mark Kneppers, aan een sfeervol pleintje midden in Leiden, is een bende. Althans de benedenverdieping, die alles weg heeft van een uitdragerij. ,,Boven is het iets geciviliseerder.'' Dozen en koffers vol platen en andere parafernalia van een nomadisch dj-bestaan staan kriskras door elkaar. ,,Ik kan er niet eens langs met de wandelwagen'', foetert Marks vriendin. Ze laat even later wel liefdevol een speelgoed-dj-setje zien, compleet met ingebouwde scratch-geluiden, waarmee hun peuterdochter zich goed vermaakt. ,,Gekregen van Wipneus'', zegt Kneppers.

Wipneus is Edwin van 't Schip, met wie Kneppers al een jaar of tien het uiterst succesvolle dj-duo Wipneus en Pim vormt. Tunes van oude kindertelevisieprogramma's zijn bij Wipneus en Pim een stuk belangrijker dan de laatste danskrakers. Maar Kneppers is ook dj Knuppelhout, èn eenderde van Kraak & Smaak, het trio dat met een reeks aanstekelijke 12-inch-singles al een aardige reputatie verwierf en met het onlangs op het Britse platenlabel Jalapeno verschenen debuutalbum Boogie Angst nog meer eer inlegde.

Anders dan Wipneus en Pim, dat vooral een Nederlandse aangelegenheid is, slaat Kraak & Smaak goed aan in het buitenland. Bezoekjes aan Australië en Boedapest staan op de kalender, maar vooral Engeland omarmt de organische, funky en af en toe stevig naar house stinkende grooves van Kraak & Smaak. De beroemde Britse muzikant Jamiroquai bestelde al een remix bij het Leidse trio. De Engelsen vermaken zich erg met de groepsnaam, daar begrepen als `crack & smack'. ,,Op de BBC-radio spreken ze het braaf op zijn Scandinavisch uit'', zegt groepslid Wim Plug later droogjes. ,,Kroak & Smoak, dan denk je niet meer zo snel aan drugs.''

We lopen van Marks huis naar platenzaak Velvet Music, vijf minuten verderop. Zijn studio is net vijf minuten de andere kant op. Daar is het derde lid van de groep, muzikant Oscar de Jong, aan het werk.

Plug staat in de platenzaak achter de toonbank. Mark is eigenaar van de vinyl-afdeling. ,,Geen vetpot'', zegt hij, ,,maar het is goed voor je band met de muziek. Laatst heb ik weer een hele partij tweedehands vinyl opgekocht. Nou, daar zitten juweeltjes bij waarmee ik als dj weer vooruit kan.''

In het kantoortje boven de platenzaak vertellen Kneppers en Plug over hun rol in Kraak & Smaak. Zij zijn dj's zonder muzikantenervaring. Zij leveren de ideeën aan die Oscar de Jong uitvoert. ,,We weten wat we willen horen en hoe het moet klinken'', zegt Mark. ,,Dat is onze inbreng. Zelf kan ik niet met de computer overweg. Dus komt Oscar er aan te pas, die is daar erg goed in. Soms heeft hij de basis al klaar, en dan vullen we het samen in, of we halen er dingen uit. Vaak heb ik een tasje platen bij me en dan gaan we klooien.'' Wim: ,,Arrangeren, dingen bedenken, net zolang tot het er staat. Het blijft een kwestie van proberen. Voor elk nummer dat af is, slingeren er misschien tien onaffe dingetjes rond.''

Scheppingsproces

Samplen is een belangrijk onderdeel van het scheppingsproces. De dominante rap in de single Money In The Bag, waarin iemand behoorlijk opsnijdt over zijn seksuele capaciteiten (`And then I did it so many times/ She started singing nursery rhymes') moet haast wel van een `a capella' op een oude 12-inch afkomstig zijn. ,,Kunnen we het wel zeggen?'' vraagt Kneppers aan Plug. ,,We zijn het aan het clearen, geloof ik'', zegt deze. Kneppers: ,,Het komt inderdaad van In Deep, een groepje uit begin jaren tachtig.'' Plug: ,,Maar het is uiteindelijk wel opnieuw ingezongen.'' Kneppers: ,,Op onze eerste 12-inch-versie hadden we gewoon de originele a capella gesampeld, maar als zo'n plaat gaat lopen moet je uitkijken.''

In Londen zit een bedrijf, Replay Heaven, dat elke gewenste sample probleemloos kan laten naspelen. Dat scheelt aanzienlijk in de kosten, want dan betaal je voor het gebruik van die sample aan de oorspronkelijke rechthebbende alleen de auteursrechten en niet die voor de uitvoering van het fragment. Dat laatste kan namelijk behoorlijk oplopen. Plug: ,,Dat maakten we mee bij Donny Hathaway, de overleden soulzanger van wie we ook een sample wilden gebruiken. Het loopt vooral uit de hand als er erven in het spel zijn.''

Kneppers: ,,Replay Heaven heeft een arsenaal muzikanten tot zijn beschikking, en ze zoeken net zo lang tot ze de klankkleur van de oorspronkelijke versie helemaal gekopieerd hebben. Je staat er soms versteld van.'' Het gebeurt ook dat een sample opzettelijk in een andere toonsoort wordt nagespeeld. ,,Omdat het anders bijvoorbeeld vals klinkt'', zegt Kneppers. ,,Dat valt mij nooit zo op, het klinkt toch lekker, zeg ik dan. Maar Oscar is daar te muzikaal voor. Het is geen hiphop, zegt hij dan, bij ons moet het wel kloppen.''

De waarde van een sample zit hem juist in het binnenhalen van een bepaalde vibe, zegt Oscar de Jong later, in de studio waar computers en synthesizers om ruimte wedijveren met een stokoude piano. ,,De sfeer van die studio in dat achterafstraatje van Los Angeles, waar ooit een funkbandje uit zijn dak ging. Daar haal je op dat moment je inspiratie vandaan, en dan maakt het ook niet uit of je die sample uiteindelijk weggooit. Omdat het geluidsbeeld anders te druk wordt, of omdat-ie uiteindelijk toch te overduidelijk is. Maar dan heeft-ie zijn werk wel gedaan.''

Citeren

Hoewel hij van de drie de enige is met ervaring als muzikant in de conventionele zin van het woord, erkent hij volmondig de inbreng van de anderen. ,,Passieve muzikanten, noem ik hen. Ik wil wat wij doen niet vergelijken met moderne kunst, maar het komt erop neer dat je de hele tijd citeert uit je muziekcollectie. Je relateert je muziek aan datgene wat al geweest is. Je weet waarom dit stijltje of dat dingetje werkt. Maar daar heb je wel kennis voor nodig.'' Kneppers zegt: ,,Ik roep zelf ook graag dat ik geen muzikant ben, maar ik heb onderhand heel veel kennis opgedaan. Het gaat om een heel subtiel gevoel voor nu. Daar moet je niet te veel over nadenken, maar dat neem je wel mee. We zijn alledrie intensief met nieuwe muziek bezig, dan zitten de actuele sounds wel in je hoofd.''

Eerder die middag, in dat kantoortje boven de platenzaak, had Wim Plug de muziek van Kraak & Smaak al omschreven als `een beetje nieuw en een beetje oud'. ,,Er zit een retro-element in, maar ook iets nieuws, iets dat op deze manier nog niet gemaakt is.'' De Jong: ,,We zijn niet onwijs vernieuwend, maar we hebben een plaat proberen te maken die je over een jaar of twee nog kunt opzetten. Als je je nu op electroclash stort, loop je wel achter de feiten aan.'' Toch is het een ingewikkeld proces, om tot actuele muziek te komen. Zeker als je bedenkt dat sommige nummers op Boogie Angst al drie jaar oud zijn. ,,Tja, de kunst is om niet tijdsgebonden en tegelijkertijd heel erg van nu te klinken'', zegt De Jong.

Soms borrelen trends al lange tijd onder de oppervlakte, eer ze door het grote publiek worden opgepikt. Kneppers herinnert zich de hausse rond het Parijse dansduo Daft Punk. Hij werkte in die tijd in een Haagse platenzaak. ,,We waren al maanden bezig om die 12-inches te pushen, toen die cd nog eens uitkwam. Dus toen het publiek er plat voor ging, hadden wij er al weer genoeg van. Nog frustrerender was het dat Plato en Free Record Shop er goud geld aan verdienden, terwijl wij in de speciaalzaken het voorbereidende werk deden.''

Juist omdat je, als muzikant, dj of platenverkoper, diep in de materie zit, heb je een fijne neus voor het nieuwe, denkt De Jong. Kneppers komt met nog een voorbeeld. De televisiekijker wordt tegenwoordig doodgegooid met retro- en nostalgieprogramma's, ,,maar met Wipneus en Pim hadden we een jaar of acht geleden al een televisieprogramma, waarin we probeerden te achterhalen wat er gebeurd is met de eerste auto die ooit in de quiz van Mies Bouwman gewonnen is. Met dat soort lulligheid waren we onze tijd vooruit.''

Ach, Wipneus en Pim. Kneppers heeft het er liever niet over, maar hij leeft er nu eenmaal goed van. ,,En ik ook!'' schatert De Jong. Kneppers: ,,Ja, ik vind het niet leuk om te horen, maar ik financier deze hele operatie, dat is waar.'' Wipneus en Pim doet hij nog steeds graag, ,,maar het steekt me dat ik als feest-dj wordt neergezet. Ja, Wipneus en Pim, dat is feest. Maar als dj Knuppelhout en in Kraak & Smaak ben ik bloedserieus.''

Kraak & Smaak is eigenlijk een vervolg op zijn vroegere dj-activiteiten, ooit begonnen in het jongerencentrum van Lisse. ,,Maar aan de andere kant: ik heb heel wat aan mijn ervaring als Pim. Ik ben best publieksgericht. Laatst ook, draaiden we met Kraak & Smaak in de Londense club The End, waar we elke maand staan. Voor ons waren een paar Engelsen moeilijk aan het doen met scratchen en zo. Heel goed, maar er gebeurde niks. Maar bij ons ging het dak eraf. Je moet niet alleen hits draaien, maar het af en toe wel herkenbaar houden. En dan de diepte in. Er moet wel wat gebeuren, eer het feest is.''

Kraak & Smaak: Boogie Angst (Jalapeno, distr. Lowlands)

Optredens: 1/10, 013 Tilburg (DJ-set), 22/10 en 23/10, Maison Royale Rotterdam, 27/10 Amsterdam Dance Event Amsterdam.

    • Jacob Haagsma