De bittere nasleep van de Oranje Revolutie

Het leek een droompaar, president Viktor Joesjtsjenko en zijn premier Joelia Timosjenko. Deze week ontaardde het in een moddergevecht, met felle verwijten en vuilspuiterij.

Viktor en Joelia: veel Oekraïeners zagen het charismatische duo dat afgelopen winter vanaf het Maidanplein de Oranje Revolutie ontketende, onbewust als een gehuwd koppel. De goedige sloddervos Viktor, de opgewonden control freak Joelia: een droompaar.

Maar de premier probeerde van het staatsbudget en via het herprivatiseren van fabrieken 1,5 miljard euro van het volk te stelen. En de president is omringd door corrupte hovelingen en accepteerde 15 miljoen dollar van een duistere Russische zakentycoon.

Vorige week was voor president Viktor Joesjtsjenko de maat vol: hij ontsloeg zijn premier Joelia Timosjenko. Sindsdien is het oorlog in Kiev. Hun scheiding ontaardt in een moddergevecht, met felle verwijten, chantage en vuilspuiterij. De toon van de campagne voor de parlementsverkiezingen van maart 2006 is gezet. Oranjebitter.

Tot dinsdag was het woord aan ex-premier Timosjenko. Met wallen onder haar ogen betichtte zij de mannen rond de president van corruptie en machtsmisbruik. De president, jaloers op zijn populaire premier en het succes van ,,het beste kabinet ooit'', had de idealen van de Oranje Revolutie verkwanseld.

Joesjtsjenko sloeg dinsdag keihard terug. Zijn ex-premier had zich verlaagd tot zelfpromotie en achterkamerintriges, vertelde hij. Via haar ambt probeerde ze haar ,,persoonlijke problemen'', een schuld van 1,5 miljard euro, op te lossen. De laatste druppel was haar poging de fabriek Nikopol Ferroalloy te herprivatiseren en voor een zacht prijsje aan vrienden door te verkopen. ,,Pas sinds vier dagen ga ik met een gerust gemoed naar mijn werk'', verzuchtte de president.

Koren op de molen van ex-premier Timosjenko, die riposteert dat ,,de repressie tegen mij opnieuw begint''. Want als de Jeanne d' Arc van de Oranje Revolutie niet ten strijde trekt, bestijgt ze haar brandstapel. Timosjenko, in de jaren negentig `gasprinses' gedoopt omdat ze fabelachtig rijk werd door ruilhandeltjes met Russisch gas, belandde in 2001 tijdelijk in de cel wegens fraude en omkoperij. Sindsdien flirt ze met het martelaarschap. Ze zegt dat zij, als Jezus, driemaal door Joesjtsjenko is verloochend. ,,Maar ik vergeef hem'', voegt ze daar met neergeslagen ogen aan toe.

Niemand wil het eind van het sprookje van de Oranje Revolutie op zijn geweten hebben. Toch heeft de ex-premier zich inmiddels verbonden met de partij SDPU(O) van de notoire zakentycoon Medvetsjoek, voormalig stafchef van de impopulaire ex-president Koetsjma. Diens opvolger Joesjtsjenko kan het van zijn kant goed vinden met een andere oligarch van het ancien régime, Viktor Pintsjoek, de schoonzoon van Koetsjma. Zo smelten de oude en de nieuwe macht samen.

Woensdag ontplofte er opnieuw een bommetje: de verbannen Russische oligarch Berezovski, ooit de `Godfather van het Kremlin', bevestigt vanuit Londen dat hij vorig jaar 15 miljoen dollar overmaakte naar de president ,,om de Oranje Revolutie te helpen''. De intrigant Berezovski, verbonden met ex-premier Timosjenko, weet uiteraard dat het bij verkiezingen verboden is geld van buitenlandse sponsors aan te nemen. De vijanden van Joesjtsjenko eisen zijn vertrek.

Een politiek Tsjernobyl? De man om wie het allemaal begon, wil er niks van weten. ,,U suggereert een vergiftigd politiek landschap'', zegt Oleksandr Zintsjenko koeltjes. ,,Integendeel: dit is juist een grote schoonmaak. Pas nu leren we de waarheid kennen en kunnen we echt opnieuw beginnen, met schone handen.''

Zintsjenko trad vorige week maandag af als stafchef van de president met een emotionele persconferentie. Hij betichtte de kring rond de president van corruptie. Zo zou Petro Porosjenko, snoepjesfabrikant, mediamagnaat en financier van de Oranje Revolutie, de president afsnijden van informatie, zakenlui afpersen en rechters intimideren. De president moet orde op zaken stellen, zei Zintsjenko recht in het gezicht van de woedende Porosjenko, die ijlings in zijn Mercedes was gesprongen om ter plekke te reageren.

Insiders in Kiev denken dat Zintsjenko persoonlijke motieven heeft. Maar dat ontkent de ex-stafchef. Hij ziet zijn stap zelf als ,,een chirurgische ingreep, de enige manier om de president te helpen''. Bewijs van corruptie heeft hij overgedragen aan de openbaar ministerie, maar daar verwacht hij weinig van. Zintsjenko gaat nu de verkiezingscampagne van ex-premier Timosjenko leiden.

De nieuwe premier Jechanoerov – ,,een eendagsvlieg'', volgens Zintsjenko – moet de periode tot de parlementsverkiezingen overbruggen. Zijn technocratenkabinet dient het budget te bewaken, Oekraïne de wereldhandelsorganisatie WTO binnen te loodsen en een redelijke gasprijs te bedingen in Moskou. Maar veel eer lijkt er voor hem in het huidige klimaat niet te behalen.

Ex-premier Timosjenko kan zich daarentegen van de door haar populisme veroorzaakte economische malaise in Oekraïne distantiëren en campagne voeren voor een ,,doorstart van de Oranje Revolutie''. Daarom denken velen dat zij de politieke crisis bewust provoceerde. Politiek adviseur Dmitri Drivin erkent dat zijn cliënt een mooie startpositie heeft. Ze is even populair als de president, maar haar partij `Vaderland' gooit hogere ogen dan `Ons Oekraïne' van Joesjtsjenko. ,,Joelia wint, met als resultaat een afgedwongen cohabitatie tussen Viktor en Joelia, waarin zij als premier de macht heeft.'' Want een grondwetswijziging bepaalt dat de president vanaf 1 januari veel macht inlevert bij zijn premier.

De `schone handen' van de president maken geen indruk meer na de huidige reeks schandalen. En gaat het om uiterlijk, dan kan de door dioxine verminkte Joesjtsjenko het moeilijk winnen van zijn telegenieke 44-jarige ex-premier. Bovendien, ,,Joelia heeft een briljant talent om haar nederlagen als zeges te presenteren''', zegt Drivin. En haar aanhang gelooft in het sprookje van de belaagde prinses. Want na deze week kan geen Oekraïener feiten nog van laster onderscheiden, verzucht een jonge minister. ,,Iedereen heeft elkaar nu wel beticht van corruptie, incompetentie en kwade wil.''