Actrice met kanker speelt actrice die aan kanker lijdt

De actrice Josine van Dalsum, die kanker heeft, speelt een actrice die kanker heeft. Haar zoon Aram van de Rest speelt haar zoon. ,,Mijn moeder gaat dood'', zegt hij. ,,Ze is actrice.'' En daarna begint een kribbig gesprek tussen haar en hem, want hij verwijt haar dat ze zich achter toneelspeelstersaanstellerij verschuilt – en op haar poging zo nuchter mogelijk plannen te maken voor de crematie, reageert hij door met een geforceerd soort cynisme adrem te zijn. De toon blijft stroef, tot hij haar bijna smeekt te stoppen met spelen: ,,Want dan kan ik gewoon de zoon zijn van een moeder die doodgaat, oké?''

In de toneeltekst LeefTijd die Haye van der Heyden voor hen schreef, is de vrouw onderhevig aan allerlei - vaak tegenstrijdige - stemmingen, naar gelang de berichten die ze zojuist van de doktoren heeft gekregen. Larmoyant wordt ze niet, maar wel wat weemoedig soms, een heel klein beetje sentimenteel door de muziek die ze voor haar crematie verzamelt, en tenslotte ook sereen, als ze met haar zoon een idyllisch tafereeltje fantaseert. Van een intrige is verder geen sprake; het lijken flarden uit een reeks dialogen zonder dat er zich in dramatisch opzicht iets ontwikkelt. Dat zou de zwakte van het stuk kunnen zijn, maar anderzijds is het wellicht ook geen wonder. De aanleiding is een situatie die niet spoort met de strakke vorm van een well-made play.

In de eenvoudige, dienstbare regie van Ursul de Geer spelen Josine van Dalsum en Aram van de Rest het stuk op een met losse planken en herfstbladeren bezaaide toneelvloer. Zij met de waardigheid van iemand die beseft dat de tekst geen extra opsmuk behoeft, en hij ietwat stuurloos en veel minder beheerst. Hoewel dat laatste ook wel weer past bij een zoon, die zich geen houding kan geven tegenover een moeder die niet de obligate patiëntenrol wil spelen. Liever zegt ze schijnbaar laconieke zinnetjes als: ,,Dat is het mooie van kanker – dat je heel lang geen pijn hebt.'' En die plaatst Josine van Dalsum heel precies, bijna toonloos maar met des te meer effect.

Al blijft het lastig deze artistieke verwerking los te zien van de werkelijkheid.

Voorstelling: LeefTijd, van Haye van der Heyden. Regie: Ursul de Geer. Gezien: 15/9 in Compagnietheater, Amsterdam. Aldaar t/m 28/9 en 17 t/m 30/10. Inl. (020) 5205320, www.leeftijd.net

    • Henk van Gelder