Kunst bekijken moet geen sleur worden

In de kelder van het Haags Gemeentemuseum heeft de modegalerij plaats gemaakt voor dertien verrassende, fantasie prikkelende Wonderkamers. Kunst uit alle tijden en stijlen staat er bij elkaar.

In het souterrain van het Haags Gemeentemuseum gaapt een leegte. Waar eerst kolossale met mode gevulde vitrines domineerden, staan nu alleen twee filmschermen. Voor de regelmatige bezoeker aan de oude modegalerij zal de schok groot zijn.

Na twee jaar verbouwen zijn de educatieve Wonderkamers en De Opstelling klaar. Als tribunes bij een voetbalveld omringen de nieuwe toevoegingen de voormalige moderuimte. Eerst is er rondom De Opstelling, daarachter liggen de dertien Wonderkamers. De Opstelling is een mix uit collecties die boven in het museum te zien zijn, de Wonderkamers gaan dieper in op inhoudelijke aspecten.

De Wonderkamers zijn uniek in Nederland en, voor zover bedenker Jet van Overeem, conservator Educatie, weet, ook in de rest van de wereld. In 2001 vroeg directeur Wim van Krimpen haar een kindermuseum te maken. Van Overeem: ,,We hadden al een populair programma voor kinderen van 5 tot 12. Ik wilde dat rare gat voor 12- tot 17-jarigen opvullen.'' Dus heeft Nederland nu zijn eerste educatieve, entertainende kunstmuseum, waarvoor een budget van 1,8 miljoen euro beschikbaar was. Is het de taak van een museum zo veel geld te besteden aan een poging pubers te bereiken? Van Overeem vindt van wel: ,,Het is mager als een museum geen bijdrage levert aan het onderwijs. Waar moeten kinderen dan kunst zien? Wie vertelt ze wat een reproductie is?''

In schoolenquêtes zag Van Overeem bevestigd waar het in het klassieke museum aan schort: de disciplines zijn te veel gescheiden, er is gebrek aan referenties naar het nu en de omgeving is te statisch.

De Opstelling oogt als een kunstdepot dat alles behalve saai en duf is. Het is overweldigend, logisch, mooi, vertederend, onbegrijpelijk en humoristisch. Het open depot is dan ook volgestouwd met zo'n duizend voorwerpen uit schilderkunst, mode, keramiek, fotografie, vormgeving en muziekinstrumenten. Alles staat en hangt door elkaar heen. Rode draad zijn thema's als kinderen, man en vrouw, bloemen, het landschap en kleuren als rood, geel, zwart en wit. Zoals architect Berlage tijdens de bouw van het Gemeentemuseum al betoogde; kijken moet geen sleur worden.

Fantaseren en associëren gaat vanzelf tijdens een rondgang door het labyrint van objecten. Wonderwel werkt bij het thema `kinderen' de mix tussen oude – een onvoorstelbaar klein kinderkorset – en nieuwe kindermode. Verrassend is de keus bij het thema `man en vrouw' voor een foto van Miep Jukkema met daarop twee bevriende mongooltjes. Grappig is de meterslange optocht van allerlei dierenbeeldjes uit verschillende tijdperken die in optocht langslopen voor natuurschilderijen van Piet Mondriaan, Charley Toorop, Leo Gestel en anderen, alsof ze de Ark van Noach moeten halen. Die ark mag je er overigens zelf bij verzinnen.

Alleen bij de voorwerpen die op kleur zijn geordend, stokken fantasie en inzicht. Hoe rijm je een geel jaren '60 jurkje, een gele stoel en een geel lampje met elkaar? Vaag. Bij een opstelling van een heleboel zwarte, rondbuikige vaasjes doemt helemaal de vraag op waar het op slaat. Veel positief effect op de kunstbeleving van tieners zal het niet hebben. Maar Van Overeem weet zeker dat het beter werkt dan een kunstboek met plaatjes. ,,Om de interesse voor kunst op te roepen moet je een kunstwerk echt zien.''

In De Wonderkamers wordt leren breder opgevat. In de Oosters ingerichte `Er was eens'-kamer vertelt een stem over de betekenis van een griffioen op Arabisch keramiek. De kamer `Functie en Decoratie' is een dynamische ruimte waar via verborgen teksten en beelden in ladekasten uitleg wordt gegeven over lichaamsdecoratie. In `Waarde en Waardering' kun je met een interactief gokspel de waarde van voorwerpen raden.

Wordt kunst begrijpelijker met een quiz-element? In Den Haag dwingt het je op een fijne manier toch even over een waardeloos prul na te denken. In `Uniek en Serie', een van de twee modekamers, verduidelijken filmpjes het verschil tussen confectie en couture. Foto's tonen er drie pubers in doorsnee outfitjes. De keuze van de kleding had prikkelender gekund. Watskeburt met de hiphopper? Die belangrijke straatstijl ontbreekt totaal. Jezelf op een computerscherm virtueel van kledingstijl ompimpen zal aanslaan in deze tijd.

Toch, benadrukt Jet van Overeem, wilde ze geen knieval maken. ,,Ik wilde niet iets doen met onderwerpen als uitgaan en seks en daar dan de collectie bijslepen. Maar ik zag wel dat er in het museum iets ontbrak om jongeren te verbinden met kunstwerken, en wilde onderwerpen die verwijzen naar de collectie.''

Nu maar hopen dat dit is waar docenten op zitten te wachten. Want het Gemeentemuseum verwacht vooral veel klassikaal bezoek. De kans dat docenten de leerlingen moeten corrigeren is groot. Niet om ze enthousiast te maken, maar vooral om ze weer uit de drie muziekstudio's `Sample, Track en Perform' en andere Wonderkamers te krijgen. Want daar is de aantrekkingskracht sterk genoeg voor. En niet alleen voor een jong publiek.

De Wonderkamers. Open vanaf zaterdag 17 september. Gemeentemuseum Den Haag, di-zo 11-17, Stadhouderslaan 41. Inl.: www.wonderkamers.nl