De financiële controleur als reddende engel

De financiële controleur van de zorgsector, CTG, verleent steun aan zorginstellingen die grote financiële problemen hebben. Maar die hulp is niet gratis. Degenen die verantwoordelijk zijn voor de tekorten, moeten in de meeste gevallen het veld ruimen.

Zo openhartig als het Gemini Ziekenhuis in Den Helder zijn er niet veel. In zijn jaarverslag over 2004 windt het ziekenhuis, dat met stevige financiële tekorten kampt, geen doekjes om de voorwaarden voor sanering.

Het College Tarieven Gezondheidszorg (CTG), de financiële controleur van de zorgwereld die de steun verleent, heeft het Gemini Ziekenhuis vorig jaar een bedrag van 3,4 miljoen euro toegezegd. Met die steun en een eigen bijdrage van het ziekenhuis moet het tekort worden weggewerkt.

Maar steun is niet gratis. In ruil daarvoor vroeg het CTG, dat tegenwoordig wordt geleid door ex-VVD-politicus Frank de Grave, niet alleen om een sluitende exploitatie voor 2004 en een exploitatieoverschot in 2005 en 2006. Vóór het eind van 2004 moest ook de raad van toezicht zijn veranderd.

Aldus geschiedde. Vorig jaar maakten vijf van de zeven leden van de raad van toezicht hun aftreden bekend.

Zoals het bij het Gemini ging, zo gaat het overal als het CTG met financiële steun over de brug komt. De mensen die verantwoordelijk zijn voor het financiële debacle moeten verdwijnen. Op deze manier moeten meer dan honderd toezichthouders op zorginstellingen met stille trom het veld hebben geruimd.

Vanaf 2000 heeft het CTG financiële steun verleend aan 3 ziekenhuizen en 23 andere zorginstellingen: verpleeghuizen, verzorgingshuizen, een psychiatrisch ziekenhuis. Samen gaat het om ruim 46 miljoen euro, waarvan ruim 10 miljoen euro in de eerste zes maanden van dit jaar.

Tot nu toe gaf het CTG geen overzicht van steunontvangers en de bedragen. De cijfers duiken alleen op in de jaarverslagen van de zorginstellingen die het geld krijgen. Het CTG heeft echter een verzoek van deze krant ingewilligd voor een overzicht van de namen en bedragen vanaf 2000.

De meeste steun (7,3 miljoen euro) is toegezegd aan ziekenhuis Gelderse Vallei in Ede, het kleinste bedrag (183.000 euro) ging naar Aelbrecht van Beijeren, een zorgcentrum met ongeveer zestig plaatsen in Den Haag. Grote ontvangers waren verpleeghuis Hestia (4,3 miljoen euro), de thuiszorgbedrijven Vitras in Nieuwegein (bijna 3,2 miljoen euro) en Thuiszorg Amsterdam (1,8 miljoen euro), zorgcentrum Tilburg-Zuid (bijna 4,3 miljoen euro), psychiatrisch ziekenhuis Vijverdal in Maastricht (ruim 3,5 miljoen euro) en zorg- en serviceverlener Smallingerland (ruim 3 miljoen euro).

De tarieven en de begrotingen van zorginstellingen worden zo vastgesteld, dat zij geen verlies hoeven te maken, en met eigen inspanningen zelfs een positief resultaat kunnen laten zien. Waarom gaat het dan toch fout?

Uit de jaarverslagen van de zorginstellingen die steun kregen rijst een tamelijk eenduidig beeld van de oorzaken op: slechte interne financiële informatie, een hoog ziekteverzuim met dito kosten voor uitzendkrachten, soms probleeminvesteringen (nieuwbouw te laat opgeleverd), traag reagerende toezichthouders. Doorgaans moet de directeur al vertrekken als de exploitatietekorten ontstaan. Als de tekorten aanhouden zijn de zorginstellingen met twee à drie jaar door hun vermogen heen.

Dan is het pompen of verzuipen.

Een bloemlezing. Gemini Ziekenhus, Den Helder. ,,Pas bij het tot stand komen van de jaarrekening 2002 – in maart 2003 – bleek dat het resultaat veel slechter was dan tot dan werd voorzien.'' Het werd steeds erger. Negatief resultaat in 2001: 0,4 miljoen euro. In 2002: 2,8 miljoen euro negatief. In 2003: 8 miljoen euro negatief. CTG-steun: 3,4 miljoen euro.

De stichting Vredenoord, in Huis ter Heide, een zorginstelling van de kerk der Zevendedags Adventisten. ,,Begin 2002 is een toen reeds sluimerend conflict tot uitbarsting gekomen. Er bleek geen mogelijkheid meer de samenwerking tussen bestuur en directeur te continueren. Het voltallige stichtingsbestuur trad in maart 2002 af. Een interim-bestuur trad aan en heeft vervolgens de directeur en het hoofd facilitaire dienst op staande voet ontslagen en kort daarna [per 1 april 2002] een directeur ad interim aangesteld.'' CTG-steun: 540.000 euro.

De stichting Zorg en Service Smallingerland, met drie verzorgingshuizen en een serviceflat in Drachten. ,,De accountant constateerde dat er sprake was van een onjuistheid in de jaarrekening. [...] Eind 2003 bleek, bij de komst van de nieuwe controller, dat de financiële administratie niet in staat was geweest om het management van juiste cijfers te voorzien.''

,,De bestuurder bleek niet in staat het tij te doen keren. De raad van toezicht hield hem voor de ontstane situatie verantwoordelijk en zag geen andere mogelijkheid [dan] hem uit zijn functie te zetten en ontslag aan te zeggen.''

CTG-steun: 3.015.400 euro.

Psychiatrisch ziekenhuis Vijverdal, Maastricht. ,,De bedrijfsvoering van de organisatie bleek in verschillende opzichten de toets der kritiek niet te kunnen doorstaan.'' CTG-steun: 3.544.763 euro.

Stichting Zorgcentra Markenheem, met zes zorgcentra in en rondom Doetinchem. ,,Op meerdere plaatsen zijn leidinggevende medewerkers uitgevallen door ziekte of vertrokken naar andere werkgevers. [...] Naarmate dieper en verder werd gezocht bleken de problemen talrijker en omvangrijker dan tot dan voor mogelijk werd gehouden.'' CTG-steun: 1.410.000 euro.

Zoals de oorzaken van de debacles eenduidig zijn, zo heeft de afloop ook een bijna vast stramien. Vrijwel steeds kost de sanering banen, soms tientallen gedwongen ontslagen. En vrijwel steeds is de uitweg uit de misère een fusie om met behulp van een grote broer de continuïteit van de zorg te verzekeren.

Rectificatie / Gerectificeerd

In de tabel bij het artikel De financiële controleur als reddende engel (15 september, pagina 17) wordt Opmaat in Zwijndrecht genoemd als een van de zorginstellingen die in 2001 financiële steun ontving van het College Tarieven Gezondheidszorg. Dit moet zijn 's Heeren Loo Opmaat in Bedum.

    • Menno Tamminga