Coach voor nieuwe lidstaten

Net als de regeringsleiders van de vijfentwintig EU-landen treffen ook de nationale ombudsmannen elkaar op gezette tijden. Tijdens een tweejaarlijkse ontmoeting wisselen zij ervaringen uit en denken na over betere dienstverlening.

Deze week trad Nederland op als gastheer. Op maandag en dinsdag werd in het Tweede-Kamergebouw in Den Haag gepraat over klachten van burgers en instanties over Europese regelgeving. Aanwezig was ook de ombudsman van de Europese Unie, een functie die sinds 2003 wordt vervuld door de Griek Nikiforos Diamandouros. Volgens Roel Fernhout, sinds 1999 Nationaal Ombudsman en bezig aan zijn laatste maand in die functie, was het samenzijn ook prettig op persoonlijk vlak. ,,Want ombudsman zijn is eenzaam werk'', zegt hij ironisch.

Klachten over de implementatie van Europese regelgeving door overheden van de lidstaten belanden op het bord van de nationale ombudsman. Alleen bezwaren tegen de instellingen van de Unie zelf worden door de Europese ombudsman in Straatsburg behandeld. Fernhout schat dat 5 procent van de ruim 11.000 klachten die hem vorig jaar bereikten, gerelateerd waren aan EU-wetgeving. ,,De meeste daarvan gaan over het vrij verkeer van personen.'' Als voorbeeld noemt hij een man uit India die met een Schengen-visum voor Ierland op zak een tussenstop maakt op Schiphol, maar niet langs de douane mag. ,,Dat is fout, want dat visum geeft iemand recht op toegang tot álle Schengen-landen, dus ook Nederland.''

Fernhouts collega op Europees niveau ontving in 2004 circa 4.500 klachten, minder dan de helft van het aantal klachten dat Fernhout bereikte. Is dat niet vreemd? De EU telt immers 400 miljoen inwoners, vijfentwintig keer zoveel als Nederland. ,,Het is juist heel begrijpelijk'', vindt Fernhout. Omdat de EU-ombudsman alleen klachten aanneemt die over de Europese instellingen gaan, heeft hij volgens Fernhout een beperktere taakstelling en behandelt vooral ,,klachten van EU-ambtenaren''.

Samenwerken bij individuele klachten doen de Europese ombudsmannen eigenlijk nauwelijks. Het werk blijft volgens Fernhout toch sterk nationaal gebonden. Wel kregen hij en zijn collega's recentelijk uit Straatsburg het verzoek om uit te leggen hoe de wetgeving over de toegankelijkheid van openbare gebouwen voor gehandicapten er in hun land uitziet. Diamandouros wilde deze informatie hebben naar aanleiding van een ongeluk van een gehandicapte vrouw in Engeland.

Daarnaast helpt Nederland Europees nieuwkomer Tsjechië en kandidaat-lidstaat Roemenië bij het installeren van een eigen ombudsman. Regelmatig is Fernhout in de Oost-Europese landen geweest om uit te leggen hoe een ombudsman zijn zichtbaarheid vergroot en burgers bereikt. Dat is volgens hem hard nodig, want vooral de slechte toegankelijkheid van de rechterlijke macht voor gewone burgers daar baart hem zorgen. ,,De EU maakt toetreding van Roemenië voor een belangrijk deel afhankelijk van de ontwikkeling van de rechtsstaat.'' Nederland kan zich de steun permitteren: met 130 werknemers ,,behoren we tot de grotere bureaus in Europa'', zegt de ombudsman

Fernhout stopt wegens rugklachten. Zijn opvolger, Alex Brenninkmeijer, begint op 1 oktober. Hij moet volgens Fernhout ,,vooral doorgaan met het ondersteunen van de Europese ombudsinstanties. Bulgarije heeft ons inmiddels ook om hulp gevraagd.''

    • Mark Schenkel