Bosnische Serviërs gooien deur naar de EU dicht

De Bosnische Serviërs hebben nee gezegd tegen de hervorming van de politie in Bosnië. Ze hebben daarmee de deur naar verdere Europese integratie dichtgegooid.

Begin deze maand konden de Bosnische Serviërs nog akkoord gaan met de afschaffing van hun eigen leger (dat moet opgaan in één nationaal Bosnisch leger), hun ministerie van Defensie en de dienstplicht. Maar gisteren bleek een soortgelijke maatregel voor de politie een stap te ver: met 56 tegen tien stemmen wees het parlement van de Bosnische Serviërs in Banja Luka een voorstel af om de eigen politiemacht van de Servische Republiek in Bosnië af te schaffen en te laten opgaan in een nationale Bosnische politiemacht.

De stap heeft vergaande gevolgen, want de vorming van die geïntegreerde Bosnische politiemacht is een voorwaarde van de Europese Unie voor later dit jaar te beginnen overleg over een associatie-akkoord. Dat overleg loopt nu minimaal een, mogelijk twee jaar vertraging op. De Bosnische Serviërs, aldus Bosnië-bestuurder Paddy Ashdown gisteren, ,,hebben de sleutels van de poort naar Europa gekregen, maar ze hebben die weggegooid''. De eurocommissaris voor uitbreiding, Olli Rehn: ,,De kans om een nieuwe fase van de Europese toekomst te openen, is verloren.''

De hervorming van de politie – de samenvoeging van de politiemachten van de Servische Republiek en de moslim-Kroatische federatie – is een hoeksteen van hervormingen waarmee het vredesverdrag van Dayton (1995) moet worden aangepast. De internationale gemeenschap wil de tweedeling van Bosnië waarin `Dayton' voorzag, beëindigen, de twee entiteiten macht ontnemen en de macht van de centrale regering vergroten. Het is na tien jaar tijd om van Bosnië één land te maken, in plaats van twee halve.

De fusie van de twee politiemachten is nog belangrijker dan de fusie van twee legers. De politie van de Bosnische Serviërs was in de Bosnische oorlog (1992-1995) het belangrijkste instrument bij de etnische zuivering, zo concludeerde de gezaghebbende International Crisis Group (ICG) onlangs in een analyse. De Servische Republiek heeft zich tien jaar lang fel verzet tegen pogingen, haar politiemacht van 6.000 man te hervormen of te integreren met de politiemacht van de moslims en de Kroaten. Integendeel, aldus de ICG: de sterk gepolitiseerde politiemacht van de Bosnische Serviërs staat onder controle van hardline politici. ,,De politiemacht van de Servische Republiek zit vol oorlogsmisdadigers en steunt actief personen die door het Joegoslavië-tribunaal zijn aangeklaagd. De leidende partij in de Servische Republiek blokkeert elke poging tot hervorming en wordt daarbij actief gesteund door de Servische regering, de Servisch-orthodoxe kerk en de Servische veiligheidsstructuren.''

De plannen voor de hervorming van de politie zijn opgesteld door een groep internationale deskundigen, samen met deskundigen uit de twee Bosnische entiteiten, onder voorzitterschap van de Belgische oud-premier Wilfried Martens. De plannen zijn aanzienlijk aangepast nadat het parlement van de Servische Republiek ze in mei voor de eerste keer afwees – zo zou de hervorming pas over vijf jaar ingaan.

Maar voor de Serviërs bleven ze onaanvaardbaar: afstand doen van de zeggenschap over hun eigen politie, de instelling van een geïntegreerde politiemacht, de komst van Kroatische en moslim-politiemannen naar de steden en dorpen van de Serviërs, het verlies van controle over de financiering van de politie – het was allemaal te veel van het slechte. Dat de nieuwe grenzen van politiedistricten zijn getrokken zonder respect voor de interne grens tussen de Servische Republiek en de moslim-Kroatische federatie maakte de zaak nog erger.

Vorige week stelde Banja Luka een stemming over de hervorming nog uit, om de Europese Commissie tot verdere concessies te dwingen. Maar die kwamen er niet. De verhoudingen aan de onderhandelingstafel waren inmiddels zo verslechterd dat het tot incidenten kwam. Zo reageerden de vertegenwoordigers van de Europese Commissie woedend toen de minister van Binnenlandse Zaken van de Servische Republiek hun hooghartig toevoegde dat het voor hen ,,een eer is'' met hem aan één tafel te zitten. Een andere minister, die van Financiën, zei ervan overtuigd te zijn dat vertegenwoordigers van de internationale gemeenschap regelmatig de gezochte oorlogsmisdadiger Radovan Karadžić spreken ,,en koffie met hem drinken''– terwijl de Serviërs voortdurend te horen krijgen dat ze hem moeten oppakken.

Voor de Bosnische Serviërs is zonneklaar dat de afschaffing van hun eigen leger en politie de inleiding vormt voor de afschaffing van hun Servische Republiek. Er komen grondwetswijzigingen aan, die de bevoegdheden van de centrale regering in Sarajevo vergroten. De zwakke Raad van Ministers wordt een echte regering. Het driekoppige staatspresidium – met een lid per etnische groep – moet plaatsmaken voor één enkele president, die ook nog opperbevelhebber van het leger wordt. ,,En die wordt gekozen door het parlement van Bosnië-Herzegovina of door het hele electoraat. Het wordt dus zeker een Bosniak [moslim]'', voorspelde de huidige Servische co-president van Bosnië, Borislav Paravac. Een gruwelscenario. En al die hervormingen, zo klaagden de Bosnische Serviërs, worden de Servische Republiek opgelegd, met ,,ultimata'' en ,,in strijd met het recht op zelfbeschikking''.

De premier van de Servische Republiek, Pero Bukejlović, zei deze week dat ,,de regering en ik het politie-akkoord nooit zullen ondertekenen''. Hij kreeg gisteren het parlement aan zijn kant. Zonder eigen politie is de Servische Republiek niet te redden, zo vindt het parlement in Banja Luka. En ze moet worden gered. ,,Niemand heeft het recht met de Servische Republiek te spelen, omdat niemand ons die op een zilveren schaaltje heeft aangereikt. Voor de Servische Republiek is betaald met het bloed van de beste zoons van het Servische volk'', aldus dinsdag een groep non-gouvernementele organisaties in Banja Luka. Dat daarmee de sleutels tot Europa worden weggegooid, is een prijs die de Bosnische Serviërs ook bereid zijn te betalen.

    • Peter Michielsen