`Wie noemt pijnlijke ingrepen nu Hartz IV?'

De Duitsers gaan zondag naar de stembus. Willen zij de grote ommezwaai, van centrumlinks naar centrumrechts? Van Schröder naar Merkel. Of liever niet? Kiezers aan het woord.

Christian Köstner (26) is ten einde raad. Hij past niet in de hokjes die het Duitse stembiljet voorschrijft. Köstner is Groen én conservatief. Hij gaat zondag zeker stemmen, maar hij heeft zijn keus nog niet gemaakt. De student Duits is daarmee in de ogen van de campagnestrategen een felbegeerde prooi. Een besluiteloze kiezer. Hij is niet alleen. Ongeveer éénderde van de Duitse kiezers zou zich nog niet hebben vastgelegd.

Tijdens een lange rookpauze op een stoepje voor de letterenfaculteit in het hart van de oogverblindende historische stad Bamberg in Beieren schetst hij zijn dilemma's. Hij voelde zich in het verleden altijd thuis in het progressieve kamp. ,,Maar de Groenen hebben in de regering bewezen dat ze eigenlijk een oppositiepartij zijn.''

De prestaties van de roodgroene coalitie van Gerhard Schröder en Joschka Fischer noemt hij ,,nogal pijnlijk''. Veel maatregelen kwamen te laat. ,,En als ze dan kwamen, ging het te snel en te slordig.'' En zonder professionele uitleg. ,,Wie noemt een noodzakelijke maar zeer pijnlijke verlaging van uitkeringen nu `Hartz IV'?'' Veel te technocratisch. Een deel van Schröders sociaal-economische hervormingen draagt de naam van zijn adviseur Peter Hartz, de voormalige directeur personeelszaken van Volkswagen die in verband met een corruptieschandaal moest opstappen.

Ook de invoering van de nieuwe academische titels bachelor en master is ondoorzichtig, gehaast en ,,zal alleen maar leiden tot kwaliteitsverlies. Op Duitse universiteiten worden nu al geen eisen gesteld.'' Köstner wil ,,kwaliteit'', ,,prestaties'' en ,,eigen initiatief''. Zelf noemt hij dat conservatieve waarden. Maar om ook conservatief te stémmen, dat gaat wel héél ver.

En dan is er ook nog die ,,onsympathieke vrouw'' met dat ,,beledigde gezicht'', kanselierskandidaat Angela Merkel. ,,Ik wil ook een vrouwelijke kanselier, maar niet zo iemand. Merkel is geen vrouw. Aan haar is niets feminiens te ontdekken.'' Als de CDU een jongere en modernere politicus met gevoel voor ironie naar voren had geschoven, zou Köstner misschien overstag zijn gegaan.

Rond de faculteitsgebouwen van de Otto-Friedrich-universiteit aan Kapuzinerstrasse en in de belendende cafés wordt gewikt en gewogen en lang over politiek gesproken. En bijna altijd krijgen Schröder en Fischer het voordeel van de twijfel. Ze scoren met politiek én persoonlijkheid.

Promovendus oude geschiedenis Ennio Bauer (28) vindt dat Schröder met zijn hervormingen een goede weg is ingeslagen. De veel hardere koers die Merkel wil varen is ,,niet sociaal''. Wiebke Kriebig (29), promovendus archeologie, zegt dat Schröders hervormingen nog maar net van kracht zijn. ,,Ik vind dat je moet wachten op de resultaten.'' Het is, zegt ze, nog te vroeg voor draconische ingrepen.

Sara Wenzlaff (24) heeft Schröder hoog zitten, omdat hij in de kwestie-Irak zijn eigen, ,,vredelievende'', koers volgde. Ze moet er niet aan denken dat Merkel Duitsland in het buitenland representeert. ,,Haar omgang met de VS is niet kritisch genoeg en in de buitenlandse politiek is het van groot belang dat je met mensen snel een vertrouwelijke band opbouwt. Merkel kan dat niet. Je moet iemand hebben die je het gevoel geeft: Mensch!''

Voor Julia Koch (22) weegt zwaar dat de SPD de invoering van collegegeld probeert tegen te houden. Studenten in Duitsland betalen nu slechts 100 euro administratiekosten per semester. In conservatief geregeerde deelstaten als Beieren komt daar binnenkort 500 euro collegegeld bij. ,,Dat is onrechtvaardig, daar word ik heel emotioneel van.'' De tegenwerping dat collegegeld in andere Europese landen niet meteen tot wildwest-kapitalisme heeft geleid, valt niet goed.

Kent Bamberg ook conservatieve studenten? Vast wel. Maar ze zijn niet gemakkelijk te vinden. De heren van studentencorps Burschenschaft Alemannia deden gistermiddag niet open. In `boulevard-café Luitpold', hét café voor de ,,high-society-student'' (aldus Julia Koch), schoven gisteravond families met kinderen en young professionals aan.

Op het terras van `Fernando's' aan de Heumarkt vertelt een studente dat ze net op internet de Wahl-O-Mat heeft geraadpleegd, de Duitse variant van de kieswijzer. Opgelucht heeft ze geconstateerd dat haar opvattingen corresponderen met het programma van De Groenen én met de ideeën van Angela Merkel. Het wordt Merkel, zondag.

Haar medestudentes joelen. Ze vinden het een moedige bekentenis. Merkels fan in Bamberg wil onder geen beding met haar naam in de krant.

    • Michel Kerres