Paul Giamatti

`Anti-ster' is een te rooskleurige beschrijving van Paul Giamatti. Hij is de ultieme loser. Des te leuker dat hij nu superster Russell Crowe traint in `Cinderella Man'.

Zijn personages verprutsen zelfs het makkelijkste werk nog. En als ze zich dat realiseren, komt die typerende mengeling van paniek, agressie en berusting in hun blik. Dan puilen de ogen uit hun kassen, dan zakken de oogleden er langzaam overheen, dan zit er meestal een klein gebaar bij, een zweem van ongelovig hoofdschudden of een vrijwel onzichtbaar lipbijten.

Zo'n moment is er in The Truman Show (1998) van Peter Weir. Paul Giamatti speelt er de regisseur in de centrale schakelkamer van de realityshow die Truman Burbank al zijn hele leven in beeld brengt. Er staan vijfhonderd camera's op de set en toch slaagt de regisseur erin Truman uit het oog te verliezen. En daar is die blik als Giamatti's personage op zijn fout wordt betrapt. Hij weet; ik ben een nul.

In een interview met Time magazine zei regisseur Alexander Payne van Sideways: ,,Ik hoop dat wij nog de tijd zullen beleven dat de waarde van een film wordt bepaald door de mate waarin die het echte leven benadert, in plaats van de mate waarin hij daaraan ontsnapt. Wil dat lukken, dan heb je acteurs nodig, sterren, die niet per se op Ben Affleck lijken. Daarin verschillen Paul en ik van mening. Sideways heeft bewezen dat hij een film kan dragen. Paul is een ster, zonder twijfel.''

Maar Giamatti zegt in hetzelfde interview: ,,Als een journalist een portret maakt, heeft hij een rode draad nodig en mijn rode draad is nu eenmaal: `Wie is die man?' `O, díe man?' en `Hij lijkt op een inktvis'. Dat wordt niet anders door Sideways. Echt, ik wilde nooit meer worden dan een goede bijrolacteur.''

Tot aan Sideways (2004) was Paul Edward Valentine Giamatti (New Haven, Connecticut, juni 1967) vooral een goede bijrolacteur in heel kleine rolletjes (Mighty Aphrodite van Woody Allen, 1995, Donnie Brasco van Mike Newell, 1997), in kleine rolletjes (Saving Private Ryan van Steven Spielberg, 1998, Cradle Will Rock van Tim Robbins, 1999) en in grotere (een briljante bijrol als Bob Zmuda/Tony Clifton, de handlanger van Andy Kaufman in Man on the Moon van Milos Forman, 1999).

In 2001 castte Todd Solondz hem in een hoofdrol, in Storytelling. Hij speelt er zijn gebruikelijke loser met smoesjes (`nee, die roman heb ik niet afgemaakt; de uitgeverswereld is zo corrupt'). Ditmaal is hij een documentairemaker met altijd de suggestie van zweetgeur om zich heen. Zulke rollen te moeten aanzien doet de kijker pijn, zoals de ellende van mede-loser William H. Macy op het grote doek soms onverdraaglijk wordt.

Sindsdien is de loser in opmars. Hij speelde een magistrale hoofdrol als de pleinvrezige striptekenaar Harvey Pekar in American Splendor (Shari Springer Berman en Robert Pulcini, 2003) en hij kreeg dus zijn onverwachte sterstatus als de wijnkenner met midlife-crisis in Sideways. Nu is de vraag natuurlijk of je inderdaad een ster kunt worden als mislukkeling.

    • Bas Blokker