Gods Toorn in kreunende lampen

Lucifer staat te wiebelen op een toren van meubilair. Voor hem staat een andere engel, die hem smeekt de oorlog af te blazen. Lucifer zweet en peinst. Dan stormt engel Apollion binnen, omringd door vechtrumoer. Lucifer moet komen, roept hij, en leiding geven aan de strijd om geestelijke vrijheid. Weg met het juk van de mens! Lucifer aarzelt niet langer.

Lucifer (1654) van Joost van den Vondel is een eerbiedwaardig oud toneelstuk over de val van de opstandige engel Lucifer, dat uit de jonge monden van het dynamische gezelschap Annette Speelt statig en gedateerd aandoet. De keuze om de verzen in 17e-eeuws Nederlands te handhaven leidt tot moeizame momenten. Zoals wanneer Gabriël de keel schraapt alsof hij iets heel gewoons gaat zeggen, en dan opeens `Wat gedruis verneemt men hier alree', uitroept.

Bij Annette Speelt gaat Lucifer vooral over macht. Over macht bezitten, naar macht verlangen en macht verliezen. Voor die wat abstractere invalshoek kiest het gezelschap nadrukkelijk door het decor en de spelers te ontdoen van referenties naar het verleden. God bevindt zich drie trappen de hoogte in en zijn Toorn uit zich door een kreunen van lampen. Het speelvlak is indrukwekkend paars en in een hoek hangen lichtbalkjes met de stand van zaken: God bovenaan, een mannetje en een vrouwtje eronder, de engelen daar weer onder. Met een fijn glimlachje knipt aartsengel Gabriël de lampjes ter verheldering aan.

Lucifer (Joèlke Sanderse) hoort de proclamaties van God met boze oren aan. De engelen dreigen hun positie kwijt te raken en omdat God daarvoor geen compensatie biedt, voelen ze zich gedwongen tot actie. Je zou ook kunnen zeggen dat het geloof van Lucifer niet langer overeenkomt met dat van God en dat hij zich daarom genoodzaakt voelt zijn eigen weg te kiezen. Lucifer wordt extremist, probeert zelfs een eigen geloof te beginnen. Hij wordt in zijn overtuigingen gesterkt door het feit dat Gabriël (Michiel Sluysmans) zich als een watje gedraagt.

Hoewel die invalshoek duidelijk naar voren wordt gebracht, blijft het een groot probleem met dit stuk dat iedereen de uitslag tevoren al kent. Door in de informatietekst te reppen van Lucifer als 'archetype van de fundamentalist' pretendeert de groep bovendien meer actualiteit dan het waarmaakt. Of hij nou engel of mens is, dat een individu streeft naar vrijheid, is in de eenentwintigste eeuw niet wereldschokkend.

Regisseur Christiaan Mooij snoeide fiks in de originele versie en smolt een aantal engelenrollen effectief samen. Het is hoogstens wat raar dat Thijs Römer als Belial eerst bij de boze engelen hoort en aan het slot opeens pleit voor gehoorzaamheid aan God – een tekst die oorspronkelijk bij de geschrapte rol van engel Michaël hoort.

De spelers rijmen zich met wisselend succes toe naar het einde, dat mooi strak is gecomponeerd. Vanaf het moment dat Lucifer zijn noodlottige besluit neemt, volgen de gebeurtenissen elkaar razendsnel op en golft het strijdgewoel zich over het toneel, ook al is er nauwelijks iets van te zien. Annette Speelt is een verrassende groep die met Lucifer een voorspelbare voorstelling speelt.

Voorstelling: Lucifer door Annette Speelt. Gezien: 10/9 Theater a/h Spui, Den Haag. Herh.: t/m 17/9 en 28/9 t/m 1/10 Bellevue, Amsterdam. Inl. www.annettespeelt.nl

    • Jowi Schmitz