Doormodderen met de VN

Het is moeilijk lichtpunten te ontdekken in de verklaring die de vandaag begonnen driedaagse top van de Verenigde Naties begeleidt. De volkerenorganisatie bestaat zestig jaar en wordt geplaagd door schandalen en verdeeldheid. Dat is er de reden van dat de tekst die de wereldleiders voorgelegd krijgen over armoedebestrijding, ontwikkelingssamenwerking, mensenrechten, terrorisme en hervorming van de VN, de trekken vertoont van een papieren tijger. Wat vooral opvalt zijn de zaken die er níet in staan, of slechts in afgezwakte vorm.

Het stuk is, het kan moeilijk anders in een organisatie van 191 lidstaten, een compromis waarover maanden is onderhandeld. De oervorm ervan werd begin dit jaar onder leiding van VN-chef Kofi Annan opgesteld. Het was ambitieus in zijn opzet. Tegengas van met name de Verenigde Staten en ook meningsverschillen tussen Noord en Zuid hebben als resultaat dat, op basis van deze aangepaste verklaring, er geen vergaande bestuurlijke hervorming van de VN komt en geen uitbreiding van de Veiligheidsraad; geen universele definitie van terrorisme wordt gegeven en dat non-proliferatie van nucleaire technologie en ontwapening als onderwerpen geheel zijn geschrapt. Dat laatste noemde Annan in een moment van ondiplomatieke oprechtheid ,,een echte schande''. In één jaar tot twee keer toe er niet in slagen met een gezamenlijk standpunt te komen over zoiets belangrijks, is treurig. In mei mislukte een VN-conferentie over het non-proliferatieverdrag.

Ernstig afgezwakt is Annans plan voor de oprichting van een nieuwe mensenrechtenraad ter vervanging van de al jaren slecht functionerende mensenrechtencommissie van de VN. Er komt weliswaar een raad voor de mensenrechten, maar wat de precieze taakomschrijving daarvan is en welk mandaat deze heeft, is in het vage gelaten. Bij de VN betekent dit meestal eindeloos dooronderhandelen en compromissen sluiten – met doortastend beleid voor de mensenrechten als voorspelbaar slachtoffer.

Toch valt hoop te putten uit het feit dat er tenminste een tekst is op basis waarvan de wereldleiders dezer dagen in New York met elkaar praten. Beter een papieren tijger dan helemaal geen tijger. De Verenigde Naties zijn, zoals gisteren terecht werd opgemerkt, een afspiegeling van de wereld. Ze kunnen zo ver gaan als de lidstaten toestaan. Met deze top eindigt het hervormingsproces niet. De ontmoeting in New York is daar eerder het begin van. Maar de sfeer van verlamming blijkt moeilijk te verdrijven. Het is makkelijk roepen om slagkracht en verandering in een omgeving die gedomineerd wordt door tegenstrijdige belangen en, in essentie, gebrek aan leiderschap.

Wat rest zijn de zaken waarover ieder weldenkend mens het eens is en die zeker tot de kernactiviteiten van de VN behoren. Terugdringing van de armoede, uitbannen van ziektes als malaria en aids, verbetering van de gezondheidszorg in arme landen, basisonderwijs voor alle kinderen. Dat is veel, maar genoeg is het niet. Armen hebben meer nodig en de wereld verdient beter. In New York kan de volkerenorganisatie dat niet bieden. Het blijft dus doormodderen, in het besef dat voor de VN geen alternatief bestaat.