Verscheurd verleden

Duitsers waren fout tijdens de oorlog. Alle Duitsers. Ook de Duitsers die al lang voor de oorlog in Nederland waren komen wonen. Zoals de acht kinderen van opa en oma Hoppstein. Het echtpaar emigreerde in 1913 naar Nederland. De kinderen van Hoppstein trouwden Nederlanders en bleven hier wonen. Ze naturaliseerden niet tot Nederlanders.

Tijdens de oorlog waren ze diep ongelukkig. De Duitse mannen moesten het leger in of als marconist voor de nazi's werken. Ze schaamden zich voor hun Duitse uniformen. De kleinkinderen werden tegen hun zin in door de bezetter verplicht tot de Duitse school, hun Nederlandse moeders waren zeer anti-Duits.

Twee kleinzonen van opa en oma Hoppstein vertellen in Andere Tijden over deze pijnlijke periode. Toen de bevrijding kwam, voelden ze zich buitengesloten. ,,Maar wij waren toch ook bevrijd? Ik heb de hongerwinter meegemaakt, niet?''

Net zoals de NSB'ers na de oorlog werden aangepakt, moesten ook de `Rijksduitsers' het ontgelden. De operatie Black Tulip werd bedacht: minister van Justitie H.A.M.T. Kolfschoten (RKSP, later KVP) wilde alle 25.000 Rijksduitsers terug naar Duitsland sturen. Want: alle Duitsers waren fout.

Maar sommige Duitsers waren minder fout dan de andere, bleek al snel. Zo ook bij de familie Hoppstein. André Hoppstein, de oudste telg, geboren in 1893, was regelmatig werkloos en kreeg in 1939 een baantje bij een kolenhandel. Jozef, broer van André en geboren in 1902, was fietsenmaker in Schiedam. De familie werd na de oorlog verscheurd. André was geen gespecialiseerd vakman en hij werd met zijn gezin het land uitgezet, Jozef deed nuttig werk en mocht blijven. In dat kleine stadje Schiedam, vertelt Jozefs zoon, stonden ze bekend als keurige hardwerkende mensen die elke zondag naar de kerk gingen. ,,We woonden in een straatje met veel middenstanders, allemaal katholieken, die vonden het een schande dat we weg moesten en die hebben stappen ondernomen.''

In de uitzending wordt pijnlijk duidelijk hoe willekeurig er werd besloten wie wel en wie niet zou worden uitgezet, of juist hoe weinig willekeurig. Als de Rijksduitser niet gemist kon worden, mocht hij blijven. ,,Ik heb er geen verklaring voor waarom mijn familie wel weg moest'', zegt de zoon van de uitgezette André, wiens vrouw toch echt fel anti-nazi was. ,,Misschien waren we niet belangrijk genoeg.''

Andere Tijden: Black Tulip. Ned. 3, 20.55-21.20u.

    • Peter Leijten