Veel beloftes, weinig concrete inhoud

Met zijn eeuwige roep dat hij Japan zal hervormen, doet premier Junichiro Koizumi hetgoed bij investeerders en analisten die al jaren vragen om liberalisering van de economie. Maar wat is de inhoud van Koizumi's plannen?

Hij laat er geen gras over groeien. Na zijn historische overwinning kondigde premier Koizumi direct aan dat hij de plannen voor privatisering van de posterijen, zijn stokpaardje, snel opnieuw bij het parlement zal indienen. Afwijzing van die plannen door partijgenoten was de reden dat Koizumi het parlement vorige maand ontbond. De werkgeversorganisatie Keidanren verwelkomde de aankondiging en zei te hopen dat dit ,,als begin zal dienen voor de snelle uitvoering van verdere structurele hervormingen die nu in beraad zijn.''

Koizumi heeft de kiezers gehypnotiseerd met zijn eindeloos herhaalde roep om ,,hervormingen'', maar het typerende van deze roep is vooral dat er weinig concrete inhoud achter steekt. Afgezien van de plannen voor de post, ,,zal de markt verbijsterd kunnen zijn over het gebrek aan duidelijke richting aangaande alle andere kwesties'', zei Eiji Kinouchi, analist bij het Daiwa Onderzoeksinstituut, gister tegen persbureau Reuters.

En zelfs de plannen voor de posterijen en postspaarbank, de privatisering van de grootste spaarpot ter wereld met zo'n 2.500 miljard euro in kas, zijn ,,vooral symbolisch'', zegt Richard Katz, veteraan Japan watcher als redacteur van de nieuwsbrief The Oriental Economist. Vanuit een liberaal economische gedachtegang zou privatisering van de postspaarbank moeten resulteren in investering van deze fondsen volgens marktprincipes. Terwijl de overheid deze fondsen tot dusver gebruikte als 'tweede begroting' om bijvoorbeeld geld te lenen aan semi-overheidsorganisaties waarmee politici hun cliëntèle tevreden hielden, zoals via de bouw van tolwegen door de (verliesgevende) Japan Highway Corporation waarmee bouwbedrijven en eigen kiesdistricten werden beloond.

,,Er is geen enkele garantie in de huidige plannen'', stelt Katz, ,,voor een volledige scheiding tussen de postspaarbank en de staat.'' In de nieuwe rechtsvorm blijft de postspaarbank in de toekomst ,,verplicht te investeren in instrumenten met laag risico, zoals Japanse staatsobligaties.'' En het ministerie van Financiën kan voor financiering van de oude programma's ,,gewoon staatsobligaties uitschrijven'', zodat de financiering ,,doorgaat via een andere route''.

Op deze manier verandert er weinig. Zelfs als over tien jaar de postspaarbank in de nieuwe rechtsvorm 'echt' wordt geprivatiseerd door publieke verkoop van de aandelen, zoals Koizumi's plannen voorschrijven. Want dan nog ,,staat de wet toe dat de houdstermaatschappij de aandelen weer terugkoopt'', aldus Katz, en derhalve spreekt hij over een symbolische privatisering. Sommigen in Japan gebruiken nog sterkere bewoordingen. Kern van de 'privatisering' is dat het ministerie van Financiën de controle overneemt over de postspaarbank, zegt Yasuyo Yamazaki, voormalig partner in zakenbank Goldman Sachs en nu hoofd van zijn eigen adviesbureau. ,,Het is vergelijkbaar met communistisch China'', meent Yamazaki.

Waaruit komt Koizumi's interesse in deze 'privatisering' dan voort? Koizumi heeft niet veel belang in hervormingen die het bedrijfsleven nodig heeft, stelt Katz, zijn ,,ogen worden glazig'' als het over economie gaat. Zijn echte interesse ligt op het politieke vlak, en daar is hij uitermate succesvol. Sinds hij als een wervelwind de macht heeft overgenomen binnen de Liberaal Democratische Partij (LDP) zijn veel van zijn concurrenten gesneuveld. Koizumi is altijd een buitenstaander geweest en heeft nooit een machtsbasis opgebouwd via het onderhouden van een cliëntèle. Concurrenten die dat wel deden zien nu echter hun einde naderen. Koizumi heeft daarentegen wel een sterke band met het ministerie van Financiën, meent Yamazaki, de organisatie die lijkt te winnen in de huidige opzet.

Is er dan niets positiefs aan Koizumi's electorale winst op basis van de slogan dat hervormingen nodig zijn? Toch wel, meent Katz. ,,Hij heeft hervormingen een zet gegeven door het idee intellectueel overheersend te maken, tegelijkertijd heeft hij echter het proces vertraagd door de LDP in leven te houden.''

    • Hans van der Lugt