Palestijnen massaal op bezoek in Egypte

Een paar uur na het vertrek van de Israëliërs uit de Gazastrook hadden Palestijnen al een officiëuze grensovergang met Egypte geopend. Van afspraken trokken ze zich niets aan.

Het loopt tegen middernacht als de Palestijnse apotheker Mohammed Khalid uit Rafah met zijn neefje terugkeert van een onverwacht bezoek aan Egypte. Hij tilt de tien dozen met goedkope Egyptische medicijnen over een drie meter hoge muur, steekt de 150 meter brede Philadelphi Corridor over en loopt, zuchtend en steunend, door de opening in de 16 meter hoge, door Israël gebouwde muur die de Gazastrook scheidt van Egypte.

,,Eindelijk weer vrij om te gaan waar wij willen. Eindelijk uit de gevangenis'', zegt de opgewonden Khalid die voor 500 dollar aan medicijnen heeft ingeslagen. Die denkt hij in Palestijns Rafah voor 700 dollar te kunnen verkopen. In tegenovergestelde richting spoedt zich de branieachtige Marwan Abdelshafi die met vrienden ,,vis gaat eten in Al-Arish'', een Egyptische badplaats aan de Middellandse Zee, een kilometer of 50 verderop. ,,We blijven misschien wel een paar dagen. Genieten van onze vrijheid. Mijn broers zijn gaan rondtoeren in de Israëlische nederzettingen, maar mijn droom was om voor het eerst in tien jaar naar Egypte te gaan'', roept hij vrolijk.

Anderen zijn voorzichtiger en zoeken voor het eerst in vele jaren familie op in het Egyptische Rafah of doen daar alleen maar boodschappen. Het va-et-vient wordt van een afstand gadegeslagen door, aan de ene kant van de Philadelphi Corridor, de 14 kilometer lange grens tussen de Gazastrook en Egypte, Egyptische militairen in camouflagepakken en aan de Palestijnse zijde jonge agenten met stokken. Er hangt een lacherige sfeer, iedereen lijkt zich behalve enorm opgelucht over het vertrek van de Israëliërs, ook een beetje stout te voelen.

Oma's, dochters en kinderscharen beperken zich tot een wandeling in de voormalige militaire grenszone, die de vorm heeft van een brede weg met muren aan weerszijde. In de schaars verlichte grensstrook zijn in de afgelopen vijf jaar tientallen Palestijnse en Israëlische doden gevallen. Philadelphi Corridor is synoniem geworden voor Israëlisch-Palestijns geweld. Voor de aanleg en verbreding van deze zone sloopte Israël 2.500 huizen, waardoor volgens de UNRWA (United Nations Relief and Works Agency) 17.594 Palestijnen dakloos raakten.

Maandenlang hebben Israël, Egypte en de Palestijnse Autoriteit onderhandeld over de bewaking van de Philadelphi Corridor, een naam die 20 jaar geleden willekeurig is gekozen door een Israëlische computer. Het uit 1979 daterende vredesverdrag tussen Israël en Egypte is uitgebreid met een nieuw protocol dat voorziet in de stationering van 750 gewapende Egyptische politieagenten. Israël verwacht van Egypte dat de grens scherp gecontroleerd wordt en dat vooral de smokkel van wapens met kracht wordt bestreden.

Maar niet geheel onverwachts doorstonden de afspraken de test van de praktijk niet. Uren nadat de gepantserde Israëlische eenheden waren vertrokken, was er een opening in de stalen muur geforceerd. In de loop van de ochtend zouden Egyptische militairen op een Palestijnse menigte geschoten hebben, waarbij volgens sommige berichten een 30-jarige man werd gedood. De autoriteiten werden overweldigd door de vrijheidsdrang van de Palestijnen.

,,Die mensen zijn jarenlang opgesloten geweest. Zij moeten uitrazen en stoom afblazen. De Oost-Duitsers accepteerden op een bepaald moment de Berlijnse Muur ook niet meer'', zegt de Egyptische leraar computerkunde Mahmoud Abalazatar, die met zijn collega en twee studenten vanuit Egypte door de officieuze grenspost is gewandeld. ,,We wilden die nederzettingen wel eens in het echt zien. Dit is een historisch moment'', denkt de leraar uit Kairo, die van plan is deze week de tocht nog een keer te maken met zijn familie.

Lachende Palestijnse gezichten knikken en iemand zegt dat alle Egyptenaren meer dan welkom zijn. Of en hoe lang Egypte en de Palestijnse Autoriteit deze officieuze grenspost zullen tolereren is onzeker. Vaststaat dat Israël de verwikkelingen in Rafah beschouwt als een test voor Palestijnen en Egyptenaren. Als de officieuze grens open blijft zal dat vrijwel zeker van invloed zijn op de onderhandelingen over de bouw van een nieuwe, officiële grenspost voor Palestijns goederen- en personenverkeer. Maar of de protocollen bestand zijn tegen de druk van `de Palestijnse straat' valt te bezien.

,,Grenzen en protocollen zijn er om gerespecteerd te worden. We beraden ons op maatregelen'', aldus de Palestijnse minister voor Onderhandelingen Saeb Erekat eerder op de avond als hij omringd door lijfwachten op een terras in Rafah geniet van een waterpijp en een Diet Coke. ,,De mensen hebben recht op een beetje vrijheid en iedereen weet dat de Israëliërs weliswaar uit de Gazastrook vertrokken zijn, maar nog steeds de grenzen, het luchtruim en de zee controleren. Zonder open grenzen is de wederopbouw van de Gazastrook onmogelijk'', zegt Erekat, die gefascineerd naar het voorbijtrekkende verkeer kijkt. Vrachtauto's met sigaretten uit Egypte staan in files met taxibussen met hele families die voor het eerst in jaren naar het strand zijn geweest. Dat daar eerder op de dag drie jongens zijn verdronken heeft de vrolijkheid niet onderdrukt. Hoogopgetaste ezelskarren met raamkozijnen, houten dakspanten en rode dakpannen van de voormalige synagogen in de nederzettingen trekken rammelend voorbij. Het opruimen van de nederzettingen is door de handelsgeesten al ter hand genomen. ,,Het wiel is voor de Palestijnen weer gaan draaien en kan in vele opzichten niet meer stopgezet worden'', hoopt Erekat.

    • Oscar Garschagen