`Officieren mikken te veel op productie'

Het openbaar ministerie is een ,,buitendienst'' van het ministerie van Justitie geworden en te veel gericht op het halen van ,,productie''. Daardoor zijn officieren in strafzaken te vaak gericht op een veroordeling van de verdachte.

Dat zeggen strafrechtdeskundigen in reactie op de commotie die is ontstaan over de handelwijze van het OM in de zaak-Nienke. Volgens mr. Mischa Wladimiroff, advocaat, en prof. Willem Wagenaar, hoogleraar psychologie en recht, moeten officieren zich weer als magistratelijke waarheidsvinder opstellen in het strafproces.

Wladimiroff pleit ervoor het OM weer volledig los te maken van het departement. Tot in de jaren negentig was onduidelijk wie voor het OM eindverantwoordelijk was – officieren van justitie waren onafhankelijke magistraten. Minister Sorgdrager maakte daar een einde aan door het gezag over het OM aan de minister van Justitie te geven. Wladimiroff: ,,Het OM is gegroeid tot een instrument van de administratie.'' Hij hekelt de nadruk die wordt gelegd op het behalen van een bepaalde productie bij het OM. ,,Prestatiegerichtheid is in strijd met het grondbeginsel van een magistraat die op kwaliteit gericht is.'' Zaken worden volgens hem behandeld ,,als ware de officier van justitie een advocaat, een partijbehartiger die een zaak wil `winnen'.'' Wie belanghebbende wordt, ,,is eerder geneigd de uitkomst te manipuleren, de grenzen te zoeken, als het maar goed is voor je cliënt''. Volgens Wladimiroff is al aan de opleiding te zien dat de band tussen de staande en zittende magistratuur losser is geworden. Officieren van justitie volgen tegenwoordig andere cursussen dan rechters.

OM en rechterlijke macht moeten veel ingrijpender hun eigen rol in strafrechtelijk onderzoek analyseren dan nu gebeurt. Het moet daarbij niet gaan om analyses van fouten in de zaak-Nienke, maar om de structuur die aan die optelsom van fouten ten grondslag ligt, zegt Wagenaar. Hij twijfelt aan het zelfreinigend vermogen van het OM en de rechters, ondanks de recente interne evaluaties. ,,Neem de evaluatie van de rechtbank in Rotterdam: `bij onzekerheden moeten we eigen onderzoek doen'. Hoezo? Dat moeten rechters toch allang doen?''

Wagenaar meent dat er een rol is weggelegd voor de rechter. ,,We hebben in Nederland een inquisitoir rechtssysteem waarbij de rechter hoort te controleren welke feiten partijen aandragen. Die taak moet serieus genomen worden.''

Prestatiefabriek: pagina 3

    • Jos Verlaan
    • Rob Schoof