Man van hoop voor conservatieven

De kandidaat-voorzitter van het Amerikaanse Hooggerechtshof, John Roberts wordt vandaag gehoord door de Senaat. Conservatieven hopen dat hij het verval van de maatschappij zal keren. Profiel van een smetteloze jurist.

In ,,nederigheid'' presenteerde John G. Roberts jr. zich gisteren aan de Senaat. De kandidaat-voorzitter van het Hooggerechtshof, al maanden de felst bediscussieerde persoon in de VS, zette grote ogen op toen hij, na uren van inleidende beschietingen, eindelijk zelf het woord kreeg. Terwijl zijn vrouw, een anti-abortusactiviste, streng toekeek, zette Roberts uiteen dat het werk als voorzitter van Amerika's hoogste rechtscollege te vaak wordt overschat. Een rechter toetst alleen recht, zei hij. Een rechter maakt geen recht.

Daarover wordt in grote delen van de maatschappij anders gedacht. Zeker ook onder zijn conservatieve supporters, die zich na zijn nominatie in alle hoeken van het internet bewegen om steun voor hem te verzamelen. Want voor conservatief Amerika is John Roberts de man die een eind kan maken aan de volgens Republikeinen al jaren bestaande progressieve agenda van de rechtelijke macht. Een man van hoop. Voor conservatief Amerika is John Roberts het verschil tussen vooruitgang en verder verval.

,,De kans dat het Hooggerechtshof John Roberts verandert, is niet groot'', schreef eerder hoogleraar openbaar recht Jonathan Turley van de George Washington Universiteit. ,,Maar Roberts zal het Hof vrijwel zeker veranderen.''

Ook objectief gezien is zijn vermoedelijke invloed groot. Het gaat om een benoeming voor het leven, Roberts is 50, dus er is een redelijke kans dat hij de functie twee of drie decennia bezet. Het Hooggerechtshof toetst wetgeving aan de Grondwet, en heeft daarbij de laatste decennia een grote autonomie van de staten tegenover de federale regering toegekend. Roberts betuigde vaak steun aan dit soort uitspraken. Juist de laatste weken gaan in de nasleep van Katrina stemmen op de bevoegdheden van de federale overheid te vergroten.

De kans dat Roberts de hoorzittingen zonder veel problemen doorkomt wordt hoog geacht. Gisteren was de inleiding, vandaag begint de Senaat de ondervragingen. Roberts is al sinds het begin van de zomer onderwerp van uitvoerig onderzoek door politici, pressiegroepen en media. Aanvankelijk kandideerde Bush hem om de gematigde Sandra Day O'Connor op te volgen, die op veel gevoelige terreinen, waaronder abortus, met haar stem het progressieve deel van het Hof aan een nipte meerderheid hielp. Omdat Roberts die positie zou overnemen, is nagenoeg elke opinie tegen het licht gehouden die hij in zijn werkzame leven heeft geformuleerd.

Zo is nu bekend dat hij zich heeft gekeerd tegen de legalisatie van abortus (,,een tragedie''), tegen positieve discriminatie van vrouwen en minderheden, tegen privacybescherming ter beperking van bevoegdheden van de politie, en tegen eerdere uitspraken van het Hof waarin het opzeggen van een gebed op school werd verboden. Een groot deel van deze opinies gaf hij als advocaat of adviseur. Hoewel het waarschijnlijk is dat zijn particuliere meningen dezelfde zijn, is dat formeel niet vast komen te staan.

Zijn vader was directeur van een staalfabriek in Indiana. Op Harvard (waar hij summa cum laude afstudeerde) herinnert men zich hem als vroegrijp, doorleefd en diplomatiek, het type dat al volwassen was toen hij geboren werd. De enkele keer dat hij zijn vormelijkheid uit het oog verloor, bleek hij een gloeiende hekel aan het feminisme te hebben. Volgens een kamergenoot in de Washington Post kon hij in 1972 slechts haat opbrengen voor het licht-feministische liedje `I am woman' van popzangeres Helen Reddy.

Harvard was in de jaren zeventig een door progressieve studenten gedomineerde universiteit. Roberts' conservatieve opvattingen werden er weggehoond. Roberts trok zich grotendeels terug uit het openbare debat en wijdde zich aan studie om zijn opvattingen te verfijnen. Het isolement riep bij hem en veel gelijkdenkende generatiegenoten later revanchisme op, soms overlopend in rancune.

Na zijn studie werd hij in 1980 assistent van opperrechter Rehnquist, die het Hof vanaf 1986 zou leiden en wiens opvolger hij nu moet worden. Twee jaar later ging hij president Reagan van juridisch advies dienen. Hij opereerde als een bijbelvast Pietje Precies die er niet voor terugschrok om hoge adviseurs van de president te berispen. Toen een van hen in een concept-speech voor de campagne van 1986 de VS typeerde als ,,de grootste natie die God ooit heeft geschapen'', schreef Roberts: ,,Volgens Genesis schiep God zaken als de hemel en de aarde en de vogels en de vissen, maar geen naties.''

Roberts beschouwde Reagans conservatieve agenda als richtsnoer voor zijn verdere leven, aldus een persoonlijke brief die hij de president in 1986 schreef: ,,Uw inspiratie [zal] in mijn hart branden tot lang nadat ik het Witte Huis heb verlaten.'' Hij stond ook president Bush sr. (1988-1992) bij. Zijn werk als juridisch en politiek adviseur wisselde hij af met banen in de advocatuur en de zittende magistratuur, waar hij een al even rechtlijnige als feilloze indruk achterliet. Zijn echtgenote, met wie hij in 1996 trouwde toen ze beiden 41 waren, is actief in Feminists for life, een anti-abortus groep. Het paar adopteerde in 2000 twee kinderen.

De Democraten zitten in een lastig parket door de smetteloze loopbaan van Roberts. Mede omdat al bekend was dat de Democraten verdeeld over hem waren, had president Bush vorige week na de dood van opperrechter Rehnquist, weinig tijd nodig om Roberts te kandideren als voorzitter van het Hof. Het betekent overigens ook dat de positie van de beslissende stem in het Hof – van Sandra Day O'Connor – opnieuw vacant is. Er bestaat in Washington weinig twijfel dat Bush ook daarvoor een conservatief zal benoemen.

    • Tom-Jan Meeus