Frustratie Belfast barst uit

De Noord-Ierse hoofdstad Belfast is al dagen het toneel van hevige rellen. De protestanten voelen zich gekleineerd, Londen roept op tot krachtig leiderschap in Noord-Ierland.

Opnieuw brandde Belfast vannacht, voor de derde opeenvolgende nacht waren er rellen. De politie van Noord-Ierland werd weer bekogeld met benzinebommen, gegooid door radicale protestanten, tientallen politieagenten raakten gewond. Beelden die doen terugdenken aan tien jaar geleden, de tijd van de `Troubles', zoals de Noord-Ierse strijd tussen katholieke republikeinen en protestantse loyalisten werd genoemd.

,,Het is een afschuwelijke stap terug naar een verleden waarvan iedereen dacht dat dat achter ons was gelaten'', zei Peter Hain, de Britse minister voor Noord-Ierse Zaken gistermiddag tegen de BBC. Na een lange periode van relatieve rust in Noord-Ierland lijkt de vlam weer volledig in de pan te zijn geslagen.

De aanleiding voor de rellen was politie-ingrijpen zaterdag in de marsroute van de Oranje-orde, een vereniging van antikatholieken. De Orde wilde door een katholieke wijk marcheren, de politie verbood dat en zei dat de Orde een kleine omweg moest nemen.

Waarom beginnen de loyalisten met rellen omdat ze hun marsroute iets moeten aanpassen, zo vraagt The Guardian vandaag. Hell, why not?, zo luidt het antwoord de krant. Rellen in Belfast hebben in de regel nooit echt veel om het lijf. De politie komt in actie maar treedt volgens de krant niet heel hard op en de protestantse leiders grijpen ook niet in. Het is een spel dat gespeeld wordt.

Noord-Ierland is één gebied met twee bevolkingen, twee strijdende partijen. De unionisten tegen de nationalisten, loyalisten tegen republikeinen, protestanten tegen katholieken. De protestanten zijn `loyaal' aan Londen, de katholieken zien Noord-Ierland als deel van de republiek Ierland. Zij spreken van Ulster, als ze Noord-Ierland bedoelen: de vroegere benaming van het noorden van het Ierse eiland. De twee groepen staan al decennialang lijnrecht tegenover elkaar, geweld is een veelgebruikt middel door beide partijen. Afgelopen zomer gloorde hoop voor het al jaren slepende vredesproces in Noord-Ierland. De IRA, het verboden republikeinse leger (van katholieken), kondigde aan de wapens in te leveren, iets dat als een doorbraak werd gezien door veel politici.

Het geweld in Belfast van de afgelopen dagen lijkt een climax van een rustige, maar smeulende zomer. Er vonden kleine schermutselingen plaats maar grote rellen bleven uit. Nu komt de frustratie van een groep naar buiten die zich gekleineerd voelt. Een loyalist zegt het vandaag zo in de Britse krant The Independent: ,,Veel mensen leven in angst, ze voelen zich behandeld als tweederangs burgers. Ze denken dat de politici ze laten vallen. Veel mensen voelen zich ongemakkelijk bij het geweld, maar ze zijn ten einde raad.''

Eind juli was er de goed-nieuws-show van de katholieke IRA toen de organisatie beloofde de wapens in te leveren. Maar de loyalisten zijn er ook nog, zo lijkt de boodschap van afgelopen weekeinde: hou ook rekening met ons, ook al belooft de IRA rust. Het steekt de protestanten dat de paramilitaire IRA nu door Londen en Dublin worden geroemd om hun stap vooruit in het vredesproces, zo schrijft The Independent.

De relschoppers in Belfast vormen een kleine groep. Maar de frustratie leeft breder onder de protestantse bevolking. Bij de Britse parlementsverkiezingen begin dit jaar waren het de radicale politieke Noord-Ierse partijen die grote winst boekten. De partij van de gematigde David Trimble verloor zetels aan de partij van de radicale dominee Ian Paisley. Wrang voor een man die als architect van het Goede-Vrijdag-vredesakkoord in 1998 de Nobelprijs voor de Vrede won. Bij de katholieken was het de radicale Sinn Féin (de politieke tak van de IRA) die bij de verkiezingen een zetel won van de gematigde katholieke Noord-Ierse partij.

Als de rellen in de Noord-Ierse hoofdstad aanhouden, loopt het vredesproces gevaar. Sommige politici vrezen dat de IRA zijn belofte tot wapenstilstand mogelijk zal breken als de loyalisten doorgaan met geweld. Ondertussen moeten de leiders van de protestantse partijen greep zien te krijgen op hun achterban.

De Britse minister Hain heeft de verantwoordelijke politieke leiders opgeroepen om zich ,,vierkant op te stellen achter het gezag van law and order''.

,,Als er rellen zijn, als er wordt geroofd,n als auto's in brand worden gestoken en als er wordt geplunderd zullen jongeren daarin worden meegetrokken'', zegt een anonieme loyalist in The Independent. ,,Daardoor zal een nieuwe geweldsgeneratie ontstaan.''

    • Peter Leijten