De mens gemaakt uit maïs

In één adem met de bijbel, de koran en het Tibetaanse dodenboek wordt ook de popol wuj genoemd, het heilige scheppingsverhaal van de maya's. Popol wuj (spreek uit woech) betekent gemeenschapsboek. Het boek hoort tot de belangrijkste bronnen van de mayacultuur. Toen de Spanjaarden in 1524 de hooglanden van Guatemala veroverden, vernietigden zij alle documenten waarin zij `duivelse rituelen' herkenden. Zo'n dertig jaar later legde een mayageschiedschrijver uit het volk van de K'uiche'-indianen in het geheim de popol wuj in het Latijnse alfabet vast om de rijke cultuur van zijn voorouders voor het nageslacht te bewaren. Antropoloog Ruud van Akkeren bestudeert deze oude geschriften, afgewisseld met veldwerk en optredens als cursusdocent in de barre hooglanden van Guatemala.

Wat intrigeert u aan dit boek?

,,De popol wuj begint met mythische verhalen over onrechtmatige heersers en vorsten, die door goddelijke figuren worden terechtgewezen. Daarna volgt de geschiedenis van het mayavolk, vanaf de schepping van de mens uit maïs tot de komst van de Spaanse overheersers. In deze zestiende-eeuwse tekst zie je vrijwel geen katholieke invloeden. De schrijver moet het louter hebben vastgelegd voor zijn eigen achterban, de K'uiche'-indianen, met als boodschap aan rivaliserende families: wij K'uiche' zijn de rechtmatige opvolgers van de ingestorte gezagsstructuur in dit land, ook al worden we nu door de Spanjaarden onderdrukt.''

Ze worden nog steeds onderdrukt.

,,Klopt. In de jaren zeventig en tachtig werden in Guatemala vooral indianen slachtoffer van een stille burgeroorlog. Pas in 1996 is een bestand getekend. Sindsdien zie je een sterke opbloei van de mayacultuur: bij inheemse priesters, in weeftradities, in het onderwijs. De maya's zijn nog altijd heel religieus. Onder een katholiek vernisje zijn dat oude mayageloof en de gebruiken uit voor-Spaanse tijden springlevend. Je ziet ze terug in volksverhalen, dansdrama's en traditionele huwelijksinzegeningen. Het onderwijs dat ik daar geef over de mayacultuur is bedoeld om dat zelfbewustzijn aan te wakkeren. Het is toch te gek voor woorden dat de geschiedenisboekjes van een volk met zo'n fantastische oude beschaving beginnen bij de komst van de Spanjaarden?''

e-mail dezeweekspreekt@nrc.nl