Veel blijft onduidelijk na winst Koizumi

Na zijn verrassend grote zege moet premier Koizumi laten zien welke hervormingen hij voor Japan precies nastreeft.

Niet de Liberaal Democratische Partij heeft de Japanse parlementsverkiezingen gewonnen, maar premier Junichiro Koizumi persoonlijk. Zijn partijgenoten zijn slechts op zijn wieken meegevlogen. Dat is de overheersende conclusie na het historische resultaat dat de LDP gisteren behaalde. De vraag die overblijft is: wat wil Koizumi eigenlijk?

De Japanse politiek is voorgoed veranderd, concludeert Japan-specialist Gerald Curtis, hoogleraar aan de Columbia Universiteit, vandaag in Tokio. Koizumi is daar ,,oorzaak en consequentie'' van. Zijn LDP leek het afgelopen decennium op weg naar een onvermijdelijk einde, na een halve eeuw lang het land te hebben gedomineerd.

In 1993 verloor de LDP de absolute meerderheid. De stemmenmachine, gevoed door eindeloze overheidssubsidies, was vastgelopen in de verslechterende economie. Steun voor de partij in opeenvolgende verkiezingen kalfde langzaam maar zeker af. Maar gisteren rees de LDP als nooit tevoren uit haar as omhoog.

Het is te danken aan het ,,leiderschap'' van Koizumi, concludeert politicoloog Takashi Inoguchi. Hij mag ,,excentriek'' zijn, het is momenteel nu eenmaal ,,de tijd voor excentrieken''. Zijn duidelijke taal van de man in de straat en zijn harde optreden tegen dissidenten in eigen gelederen hebben een gevoelige snaar geraakt bij veel kiezers.

Koizumi ontbond het parlement nadat partijgenoten zijn voorstellen voor privatisering van de posterijen blokkeerden. ,,Koizumi heeft het prachtig gespeeld door te stellen dat hervorming van de post de weg opent naar een goede toekomst'', zegt Inoguchi, ,,zonder dat hij daarbij op details inging.''

Met slechts één thema in de campagne domineerde Koizumi de discussie: wie tegen hem is, is tegen hervorming van de postspaarbank, is conservatief en staat een glanzende toekomst voor Japan in de weg. Niemand had hier een antwoord op. Noch de oppositie, die vanouds veel hervormingsgezinder is dan de LDP, noch de dissidenten in eigen gelederen.

Een van deze dissidenten, de eens invloedrijke Shizuka Kamei die uit de LDP is gestapt, zei gisteren woedend voor een televisiecamera van de publieke omroep dat de media deze ,,soundbite-campagne'' van Koizumi mogelijk hadden gemaakt. Politieke campagne via het tv-scherm heeft eindelijk zijn intrede gedaan in Japan.

Waar de privatisering van de post precies om draait blijft intussen onduidelijk. De voorstellen van Koizumi zijn ,,leeg'', schrijft deze maand commentator Satoshi Higashitani in het maandblad Bungei Shunju. Duidelijk is slechts dat in Koizumi's plannen de privatisering van deze grootste spaarpot ter wereld hooguit in 2017 plaatsheeft. Tot die tijd wordt slechts de rechtsvorm veranderd. De overheid blijft zodoende vooralsnog bepalen waar alle miljarden worden geïnvesteerd. En deze miljarden dienen al decennia als `tweede begroting' voor politici om hun belangengroepen te financieren.

Binnen die overheid is echter een machtsverschuiving gaande. De strijd van Koizumi tegen de ervaren oude garde in eigen gelederen die voor een deel inmiddels buitenspel is gezet, leidt er toe dat ,,ambtenaren zich rot lachen'', aldus twee commentatoren die ooit als rijksambtenaar hun carrière begonnen, in hetzelfde maandblad. Macht en invloed van politici verminderen, terwijl ambtenaren sinds het aantreden van Koizumi hun tentakels verder uitspreiden.

Koizumi heeft vandaag gezegd zijn privatiseringsvoorstel snel weer bij het parlement te willen indienen. Wat hij verder wil is echter onduidelijk. De krant Asahi vraagt Koizumi vandaag in een voorpagina artikel om ,,helderheid'' over andere plannen. Niemand weet namelijk wat die precies zijn. De ,,120 beloften'' die de LDP voor de verkiezingen heeft gedaan blinken uit door vaagheid. En in de afgelopen vier jaar heeft Koizumi als premier ook geen duidelijk resultaat neergezet dat helderheid schept over de toekomst.

Onduidelijkheid over de toekomst bestaat er ook omdat Koizumi's termijn als leider van de LDP nog slechts een jaar duurt. Wil hij als premier namens de LDP nadien blijven regeren, dan zal de partij haar eigen regels moeten veranderen. Het is de vraag of de partij dat wil, en of Koizumi langer wil regeren. Duidelijke kandidaten voor opvolging die goed liggen bij de kiezers zijn er echter niet.

Vooralsnog heeft Koizumi het rijk alleen, gesterkt door een ongekend mandaat van de kiezer.

    • Hans van der Lugt