Voordeel lage rente is bedrieglijk

Lage rente, goedkoop lenen. Maar wat betekent een lage rente nog meer? Lage rente blaast ook lucht in alles van waarde. Wie profiteert en wie juist niet?

Als geld weinig kost, moet het gaan rollen. Het consumentenvertrouwen is laag, de bestedingen vallen nog steeds tegen, maar de huizenbezitter zet de bloemetjes buiten.

Aangespoord door de lage rente is het aantal oversluitingen van hypotheken in een stroomversnelling terechtgekomen. In het tweede kwartaal vervingen Nederlandse huiseigenaren voor bijna 9 miljard euro aan hypotheken door nieuwe leningen tegen een aantrekkelijker tarief. In het eerste halfjaar werd voor ruim 15 miljard aan hypotheken overgesloten, zo blijkt uit gegevens van het Kadaster.

Huiseigenaren komen af op de lage hypotheektarieven als gevolg van de lage rente op de kapitaalmarkt. Een tienjarige lening is inmiddels onder de 4 procent verkrijgbaar. Bruto, want de belastingdienst betaalt vervolgens nog een flink deel mee.

In de maanden april, mei en juni bestond 42 procent van de afgesloten hypotheken in Nederland uit bestaande leningen die werden vervangen. Dat is begrijpelijk. De lage tarieven lonken en het verschil tussen de variabele korte rente en de lange vaste rente is nu vrij klein. Het extra risico van een goedkopere variabele hypotheeklening weegt steeds minder op tegen de zekerheid die een langlopende, iets duurdere, lening biedt.

In de portemonnee van de huiseigenaar maakt het uiteindelijk meestal niets uit. Lasten worden door de tijd verschoven, maar schulden nemen toe. Wie oversluit, moet boeten. Daarbij wordt meestal het renteverschil contant gemaakt en over de nieuwe langere periode uitgesmeerd. Een hypotheek oversluiten wordt dus voordeliger naarmate het einde van de rentevasteperiode in beeld komt. Maar op het ,,voordelige'' is heel wat af te dingen. Want de afsluitprovisie moet bijvoorbeeld gewoon over de hele hypotheek worden betaald.

Bij de oversluiters verschuiven betalingen naar de toekomst, waardoor er per maand minder geld nodig is voor de hypotheek. Oversluiters betalen doorgaans een boete én afsluitprovisie voor de nieuwe hypotheek. Omdat de boete meestal wordt meegefinancierd in de nieuwe lening neemt de hypotheekschuld toe. Maar wat voor veel bewoners telt zijn de maandlasten. En die dalen.

De banken zien maar al te graag een oversluitende consument. Zij profiteren van de boetes en van de eenmalige commissie voor het afsluiten van een nieuwe hypotheek. Van de lage rente-inkomsten hebben banken weinig last, want zij lenen zelf ook goedkoper. Voor bankiers is juist het kleine verschil tussen de korte en lange rente actueel. Bankieren bestaat voor een belangrijk deel uit kort geld aantrekken om het langer uit te lenen. Het kleine renteverschil van dit moment zorgt voor lagere marges.

Een beginnend huiseigenaar profiteert uiteraard wél volop van de lage rente. Maar ook zijn voordeel is bedrieglijk. Lage rente blaast lucht in alles van waarde. Tegelijk met de dalende rente stijgen de huizenprijzen. De lage rente vergroot de koopkracht van woningzoekers, dus de huizenprijzen worden over een breed front opgekrikt, of beter, nog verder opgekrikt. Alle toonaangevende economische instituten hebben tenslotte al gewaarschuwd dat de unieke Nederlandse hypotheekrente-aftrek een zeepbel in de huizenmarkt veroorzaakt.

Maar wie nog het meest de lage rente vrezen zijn waarschijnlijk de grote professionele beleggers – en hun achterban. Het rendement op risicovrije staatsleningen is zo laag dat verzekeraars en pensioenfondsen problemen hebben voldoende rendement te maken. Juist pensioenfondsen kunnen niet opboksen tegen de melt down van de lage rente. De dekkingsgraad van de fondsen wordt bepaald door de waarde van hun bezittingen en de waarde van hun toekomstige verplichtingen. Door de lagere rente stijgen de verplichtingen van pensioenfondsen sneller dan hun bezittingen. Opnieuw dreigt onderdekking, die na de sluipkrach van 2000 het leven van pensioenfondsen en hun pensioenspaarders tartte. Al het vermogen inzetten op risicovolle aandelen zou een oplossing zijn, maar ook onverantwoord. Als de lage rente aanhoudt blijft er op termijn maar één antwoord over: hogere pensioenpremies.

    • Jeroen Wester