Voorbereiding

Als een kogel zijn doel mist, komt het niet altijd door het geweer en als de openingsvoorbereiding van een schaker faalt, ligt het meestal niet aan zijn computer, al wordt het vaak zo voorgesteld.

,,Schaker X vertrouwde de computer, maar aan het bord liet zijn tegenstander zien wat die gemist had.'' Dat is altijd aardig om te lezen. Leuk voor de mens dat die apparaten nog niet alles kunnen en dat je er niet altijd op kunt vertrouwen. Toch ligt de fout in zo'n geval bij schaker X, die zijn computer meer tijd had moeten gunnen en hem had moeten sturen naar stellingen waarover hij wel een juist oordeel kan geven. Wie dat doet heeft aan de computer een betrouwbare knecht.

Regelmatig lees je over schakers die een partij wonnen waarvan ze de slotstelling al thuis op het bord hadden gehad. Dat kon vroeger bijna nooit, maar door de computers komt het steeds vaker voor. Het is bitter voor de tegenstander, die het gevoel heeft dat hij kansloos is tegen een hogere macht en dat het niets meer uitmaakt wat hij aan het bord nog verzint. Eigen schuld, dan had hij zichzelf ook maar beter moeten voorbereiden.

Tijdens het Europees landenkampioenschap in Gotenburg verloor de Duitser Christopher Lutz zo'n partij tegen de Hongaar Zoltan Almasi. Ze volgden een tijdje de schitterende partij Anand-Topalov, Sofia 2005, tot Almasi op de 17de zet een nieuwtje bracht. Lutz kon toen al vermoeden dat Almasi thuis hard had gewerkt.

Zijn vermoeden werd zekerheid toen Almasi vervolgens zonder nadenken de ene krachtzet na de andere deed. Raj Tischbierek, de hoofdredacteur van het maandblad Schach, schrijft dat op een gegeven moment de Russische kopman Peter Svidler langs het bord van Almasi en Lutz liep, een korte blik op de stelling wierp en vervolgens hoofdschuddend verder ging. Tischbierek leidde daar uit af dat Svidler hetzelfde onderzoek had gedaan als Almasi en dus al wist hoe de partij af zou lopen.

Na de partij zei Almasi dat hij alles inderdaad thuis al gezien had. Lutz was kansloos geweest vanaf het moment dat hij besloten had om de openingsvariant uit Anand-Topalov te herhalen. Dat had hij dan ook beter niet kunnen doen, want in zo'n hyperscherpe variant ligt het voor de hand dat er onaangename verrassingen kunnen komen.

Makkelijk gezegd. Wie uit angst voor onaangename verrassingen alle scherpe varianten vermijdt, speelt met een grote handicap. Voor de ambitieuze schaker zit er niets anders op dan thuis net zo hard te werken als Almasi had gedaan.

Twee ronden eerder was Lutz ook al met een extreem diepgaande openingsvoorbeiding geconfronteerd. Zijn tegenstander Etienne Bacrot had een variant van het Dame-indisch thuis geanalyseerd tot in het pionneneindspel dat op de 36ste zet ontstond. Zo gaat dat tegenwoordig. Bacrots voorbereiding was overigens niet zo moordend geweest als die van Almasi, want Lutz wist dat eindspel remise te houden.

Wit Almasi - zwart Lutz

1. e2 e4 c7 c5 2. Pg1 f3 d7 d6 3. d2 d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8 f6 5. Pb1 c3 a7 a6 6. f2 f3 e7 e6 7. Lc1 e3 b7 b5 8. g2 g4 h7 h6 9. Dd1 d2 b5 b4 10. Pc3 a4 Pb8 d7 11. 0 0 0 Pd7 e5 12. b2 b3 Lc8 d7 13. Pa4 b2 d6 d5 14. Le3 f4 Pe5xf3 15. Pd4xf3 Pf6xe4 16. Dd2 d4 f7 f6 Tot hier was alles hetzelfde als in Anand-Topalov, Sofia 2005, waar wit nu zijn dame offerde met 17. Ld3 Lc5 18. Lxe4 Lxd4 19. Lg6+. 17. Td1 e1 Na deze nieuwe zet besefte Lutz dat hij het moeilijk zou krijgen. Wit dreigt de zwarte stelling met 18. Txe4 op te blazen. 17...Lf8 c5 18. Dd4 d3 Ld7 b5 19. Pb2 c4 f6 f5 Er dreigde nog steeds 20. Txe4 en na 19...Pf2 20. Txe6+ zou wit winnende aanval krijgen. 20. g4xf5 e6xf5 21. Lf4 c7 Een harde klap die wit net als zijn vorige zetten zonder nadenken uitvoerde. 21...Lb5xc4 Na 21...Dxc7 22. Dxd5 wint wit snel en over 21...Dd7 en 21...Df6 wilde Almasi na de partij wel kwijt dat een sterke computer die lang de tijd krijgt deze zetten weerlegt. 22. b3xc4 Dd8xc7 23. Dd3xd5 Dc7 f4+ 24. Kc1 b2 Df4xf3 Ook als zwart zijn toren redt heeft wit winnende aanval. 25. Dd5xa8+ Ke8 e7 26. Da8 b7+ Ke7 f6 27. Db7 c6+ Kf6 g5 28. h2 h4+

MmMmMmMd

mMmMmMaM

gmKmMmMa

mMcMmgfM

MaGmhmMA

mMmMmkmM

GFGmMmMm

mMmMDImJ

Lutz had nog even gehoopt dat hij na 28...Kg4 29. Le2 Ld4+ eeuwig schaak zou hebben, maar nu zag hij dat wit dan 30. c3 zou spelen, waarmee hij veld c2 voor zijn koning vrij maakt. 28...Kg5 f4 29. Dc6 c7+ Lc5 d6 30. Te1xe4+ Kf4xe4 31. Lf1 d3+ Ke4 e3 32. Dc7 b6+ Ke3 d2 33. Db6xd6 Met 33. Td1+ had hij sneller mat kunnen geven, maar het maakt niet uit. Zwart gaf op.