Verkeerde verwerking hersensignalen leidt tot toondoofheid

Toondoofheid (extreme amuzikaliteit) komt voort uit een afwijkende verwerking van geluidssignalen in de hersenen. Het ontstaat niet omdat tonen zelf slecht geregistreerd worden door de hersenen, zoals vaak is gedacht. Toondoven vertonen pas een duidelijk afwijkende hersenactiviteit op 200 milliseconde na het begin van een toon waarvan proefpersonen moesten aangeven of hij lager is dan eerdere tonen. In de eerste piek van hersenactiviteit, na 100 milliseconde (de N1) is er nog geen verschil tussen toondoven en normalen, het probleem ontstaat dus bij de verdere verwerking.

Dit blijkt een onderzoek van Isabelle Piretz (Universiteit van Montreal) en anderen (The Annals of Neurology, 29 augustus). Piretz onderwierp 8 toondoven en 10 `gewone' proefpersonen aan een test waarbij ze telkens vijf tonen te horen kregen. De eerste vier zijn hetzelfde, de vijfde wijkt af: hoger of lager van toon.

Uit het EEG (waarmee de elektrische activiteit van de hersenen kan worden geregistreerd) blijkt dat het brein van toondoven zelfs helemaal geen verdere verwerking pleegt na het horen van kleine toonverschillen (kleiner dan een halve toon verschil, een kleine secunde). In normale breinen gebeurt dat wel, ook wanneer de proefpersonen zich niet bewust zijn van die verschillen of er gewoon niet op letten.

Op verschillen groter dan een halve toonhoogte vertoont het brein van toondoven juist weer een overreactie: de piek na 200 milliseconde is in de rechterhersenhelft veel groter dan bij gewone proefpersonen. Als toondoven moeten aangeven of ze verschillen in tonen horen, blijkt dat ze geen verschil horen dat kleiner is dan een kleine secunde. Grotere verschillen kunnen ze wèl goed onderscheiden.

Toondoofheid (amusia) is een ontwikkelingsstoornis, vergelijkbaar met dyslexie en dysphasie, waarbij de toondove grote moeite heeft om muziek te waarderen of zelf te produceren, zelfs wanneer hij of zij er grote moeite voor doet. Geschat wordt dat 4 procent van de bevolking toondoof is. Met ritme hebben ze geen problemen. Amusia is een opvallende afwijking, want waardering voor muziek is een universele eigenschap van de mens. Mensen met amusia hebben geen andere neurologische of cognitieve afwijking. Algemeen wordt verondersteld dat amusia wordt veroorzaakt door een defect in de perceptie van kleine toonverschillen.

    • Hendrik Spiering