Tsjechovs Iwanow huiveringwekkend vol extreme emoties

Het mooiste beeld in het begin van de voorstelling Iwanow van Anton Tsjechov is een woordenloze choreografie van twee vrouwen, de jonge Sascha en haar moeder, luisterend naar de exotische naam Zinaida. Ze rollen over de roze sprei van een tweepersoonsbed dat nadrukkelijk uit twee ledikanten bestaat. De moeder duwt haar hoofd tegen de muur en staart minutenlang in het niets. Sascha, die jarig is, zit op de bedrand als een verregende vogel. Ze zoeken iets onder die sprei, maar daar is niets te vinden. Geen warmte, geen liefde en al helemaal geen man.

In de regie van Alize Zandwijk, de vaste regisseur van het Ro Theater, brengt het uit Hamburg afkomstige gezelschap Thalia Theater een onthutsende versie van Iwanow (1887). De première in Moskou ontaardde destijds in een schandaal; boegeroep, gefluit, negatieve stukken in de krant. Een arts en verhalenschrijver die aan het toneel ging, dat kon niet. Het mooie van Zandwijks regie is dat zij op geen enkele manier heeft geprobeerd Tsjechovs eersteling mooier te maken. Zij heeft geen boodschap aan esthetiek en toont het deerniswekkende van de personages op een ontluisterende manier.

Het decor is een reusachtige woonkamer, afgesloten met donkergroene wanden. De families van Iwanow en Lebedjew delen die ruimte. Flessen wodka staan langs de muur, de befaamde Russische berkenbossen zijn niet meer dan dorre struiken in een vitrine. Geen tuindeuren. De spelers moeten over een rand naar buiten kruipen.

Held Iwanow (Peter Kurth) stikt van levensmoeheid en weet niet wat hij wil. Hij heeft zijn joodse vrouw Anna vergeefs getrouwd, want de bruidsschat nam ze niet mee. De jonge, jarige Sascha (Susanne Wolff) offert zichzelf op als zijn nieuwe, ware liefde. Ze zegt hem te willen genezen van zijn melancholie. Dat had ze beter nagelaten: Iwanow gelast aan het slot het huwelijksfeest af en schiet zichzelf neer tussen de coulissen. Het laatste wat we horen is een geweerschot, met een even hard geweerschot begon de voorstelling.

Alize Zandwijk en de Duitse acteurs hebben de befaamde, trage lusteloosheid van Tsjechov getransformeerd tot een explosieve voorstelling.

Iwanows vriend Lebedjew (Jörg Pose) is geen lachwekkende dronkaard, maar een tragische verslaafde met een gevaarlijke gekte. Peter Kurth als de titelheld komt met vloekend blauw pak in de slotscène op. Dat is dus zijn huwelijkskostuum. De vernedering voor Sascha kan niet groter zijn. Deze Duitse acteurs en actrices durven extreem ver te gaan in hun woede, lamlendigheid, eenzaamheid, verdriet. Hoe Anna (Anna Steffens), Iwanows aan tuberculose lijdende vrouw, op uitzinnige wijze haar woede de zaal in schreeuwt, is huiveringwekkend. Alize Zandwijk en het Thalia Theater hebben van Tsjechovs dichterlijke tekst een hartverscheurend-eerlijke elegie gemaakt.

Voorstelling: Iwanow van Anton Tsjechov door Thalia Theater, Hamburg. Decor en kostuums: Thomas Rupert; regie: Alize Zandwijk. Gezien: 8/9 Rotterdamse Schouwburg, Rotterdam. Inl.: 010-411 8110, www.deinternationalekeuze.nl

    • Kester Freriks