Moskou is in de greep van de goudkoorts

,,Hopeloos'', zegt Rob van Son berustend als we door de lange gangen van de voormalige textielfabriek in Moskou banjeren. Glimmende tegels, de muren in fris geel gesaust, vele duizenden vierkante meters nieuwe kantoorruimte met uitzicht op de Moskva. Een complex waarmee je voor de dag kan komen, dacht Van Son toen hij deze zomer 250 vierkante meter huurde.

Inmiddels schemert het, want nog geen tiende van de tl-buizen brandt. Men moet zuinig zijn, de enige energiebron van het complex is een vrachtwagen met generator die op de stoep staat te stampen. 's Avonds rijdt de vrachtwagen weg, hoe laat hij de volgende ochtend terugkeert is steeds weer een verrassing.

Inmiddels zijn telefoon en internet afgesneden, zojuist verdween ook het water, zodat hij geen toiletten meer heeft. De dertig werknemers zweten onder de dubbele ramen, airco ontbreekt. En straks kunnen de handschoenen aan want verwarming zit er ook al niet in, kreeg Van Son te horen.

Van Sons bedrijf CFS (apparatuur voor de vleesindustrie) verhuisde in juli naar een ruimer kantoorgebouw aan de Varsjavskaja Sjossee in Moskou. Hij betaalde zijn agent een maand commissie en de exploitant twee maanden borg, want alles leek in orde. Exploitant FTsjKR had miljoenen in de renovatie van de oude textielfabriek gestoken, de jaarhuur was met bijna 500 dollar per vierkante meter heel schappelijk en de documenten leken bonafide.

De eerste alarmsignalen volgden snel. Ondanks eerdere toestemming deed de exploitant plots ingewikkeld over de toegezegde verhuur van opslagruimte. Toen begin vorige maand een brief van Glenberg Holding Ltd. arriveerde, besefte Van Son dat hij zijn verhuisdozen beter niet al te voortvarend kon uitpakken. Glenberg, de eigenaar van het gebouw, liet weten het contract met de exploitant op te zeggen en verwierp elke juridische aanspraak van de huurders. Twee weken later viel de stroom uit, toen de telefoon, toen het water.

Wat is er aan de hand? Een oorlog tussen eigenaar en exploitant van het pand, vermoedt Van Son. Nu de exploitant het zo fraai heeft verbouwd, wil de eigenaar daarvan zelf de vruchten plukken. ,,Door de huurders weg te pesten, hopen ze de afkoopsom te drukken. Gewoon powerplay'', zegt een werknemer. ,,Als bojaren vechen, verliezen bedienden hun neuzen.''

Van Sons situatie is typerend voor de wildwest-taferelen in het Moskouse onroerend goed. Het bedrijf Independent Media van Derk Sauer was twee maanden geleden eveneens gedwongen te verhuizen. Twee eigenaars van zijn gebouw kregen ruzie en stuurden knokploegen op elkaar af. Het kwam tot een schietpartij en Sauer had geen idee aan wie hij de de huur moest afdragen. Zakenman Peter Türel verhuisde toen twee bendes oproerpolitie die waren ingehuurd door rivaliserende zakenclans zijn kantoor beurtelings bestormden. Türel: ,,De winnaar dwong alle 150 huurders binnen zes dagen de biezen te pakken. Niemand die zijn hakken in het zand zette, want ook onder Poetin geldt alleen het recht van de sterkste.'' Hij huurt nu een kantoor in een oude fabriek dat hij zelf liet verbouwen. ,,En uiteraard kunnen ze me daar morgen weer uitzetten.''

Door de hoge olie- en metaalprijzen spoelt een springvloed aan dollars door Moskou. Met een embryonaal banksysteem en wankele aandelenbeurzen is onroerend goed een van de weinige solide beleggingen. Geen wonder dat in Moskou, waar het bouwaanbod toch al bij de vraag achterblijft door de verstikkende bureaucratie, de prijzen razendsnel stijgen. Vorige maand stond de stad al op de zesde plaats van de wereldranglijst qua kosten voor kantoorruimte. De jaarprijs per vierkante meter voor de A-categorie is 964 dollar, vorig jaar was dat 711 dollar. Volgens agentschap Mian is de huizenprijs in in drie jaar verdubbeld.

Huis- en kantooreigenaars zijn in de greep van de goudkoorts. Twee collega-journalisten werden afgelopen jaar uit hun kantoren gezet toen ze een exorbitante huurverhoging niet konden betalen, één collega verloor huis én kantoor. ,,Denken jullie dat ik het Leger des Heils ben? Ik hoef jullie kopekes niet'', bitste de huisbazin toen hij om uitstel smeekte.

Een andere collega zag zijn huishuur in één klap van 3000 tot 4500 dollar stijgen, ikzelf werd onlangs uit de flat gejaagd waar NRC Handelsblad al sinds 1982 kantoor houdt. Eigenaar OePDK, in de Sovjettijd de enige huisvester voor buitenlanders, ziet geen heil meer in de verhuur aan journalisten, diplomaten uit Opper-Volta en andere armoedzaaiers. Het onderwerpt het gebouw liever aan een fikse Euro remont om het als luxe kantoorruimte op de markt te zetten. Of ik maar wilde vertrekken naar een pand ergens halverwege St Petersburg.

Huurbescherming is een exotisch concept in Rusland, ook in mijn nieuwe kantoorben ik overgeleverd aan de goodwill van de chozjain. Over mijn woonhuis voel ik mij redelijk zeker, want met die huisbazin kunnen we goed overweg. Pas na anderhalve liter thee raapt zij gewoonlijk de moed bijeen om een bescheiden huurverhoging te vragen, steevast via een door diepe zuchten onderbroken monoloog over de dalende dollar en de stijgende roebel, de prijs van brood, de perfiditeit der bureaucraten, de loodzware lastendruk en de spoedige geboorte van haar kleindochter. We hebben geluk met haar, maar geen garanties.

Mijn vriend Rob van Son dreigt naast zijn kantoor nu ook zijn woonhuis te verliezen. Hoewel dat lijkt opgetrokken uit bordkarton en hier en daar al lekt en afbladdert, eist de eigenaar een verdubbeling van de huur. ,,Voor mij tien anderen'', zegt Van Son. ,,Al die oliejongens staan in de rij, die betalen de gekste bedragen.''

Hij had vanochtend nog schreeuwende ruzie met kantoormagnaat Michailkov van Glenberg, die hij een gangster noemde. Als het je niet bevalt, stap je maar naar de rechter, beet Michailkov hem toe. Van Son, een Ruslandveteraan, weet beter. ,,Het is gewoon inpakken en wegwezen.'' In de gangen van zijn complex stuiten we op een blonde agente die huurders voor kantoorruimte tracht te interesseren. ,,De stroomuitval is een technisch probleem dat snel wordt opgelost'', koert zij.