Landschap Gustavsen is lieflijk en onherbergzaam

Ook al is er dan nog steeds geen eigen jazzpodium, Rotterdam is de afgelopen jaren steeds meer gaan betekenen op jazzgebied. Met een jaarlijks eigenzinnig festival, met jazzprogrammering in De Doelen en met een steeds groter aantal concerten in het theater en filmhuis Lantaren/Venster wint de vrije improvisatie steeds meer terrein. En dan hebben we het nog niet eens over het North Sea Jazz Festival dat volgend jaar in Rotterdam neerstrijkt.

Een ander mooi initiatief is de komst van een gloednieuw themafestival, dat naast ruim zeventig filmtitels en enkele moderne dansvoorstellingen, ook tal van actuele muziek bevat waaronder veel jazz. Het Europa Festival, dat dit jaar Scandinavische landen centraal stelt, wil de onderlinge verschillen tussen de landen belichten. Niet alleen geografisch en in de natuur, maar vooral op cultureel gebied. Dat wordt, aldus Theater Lantaren/Venster, bijvoorbeeld erg beïnvloed door de specifieke lichtval of juist het ontbreken van daglicht in het hoge Noorden. En dat levert dus avontuurlijke jazz op, die steeds meer zijn weg vindt in Europa.

Voorafgegaan door een Finse film werd het openingsconcert gisteravond verzorgd door pianist en componist Tord Gustavsen (35). Hij is een grote naam in de Noorse jazzscene. Niet alleen was hij begeleider van de Noorse zangeres Silje Nergaard, hij verrichtte bovendien al veel werk als sideman. In 2003 verscheen Gustavsen's debuutalbum Changing Places bij het Duitse kwaliteitslabel ECM. Twee jaar later volgde The Ground.

Met zijn trio, waar bassist Harald Johnsen en drummer Jarle Vespestad deel van uit maken, slaat Tord Gustavsen met invloeden uit de Scandinavische folkmuziek en klassieke muziek een brug tussen traditie en vernieuwing. Een opvallend kenmerk van Gustavsen's muziek is de rust en ruimte. Het is het spel van licht en duisternis, van schoonheid en grilligheid, van koud en warm. Stuk voor stuk doemen in de muziek van Gustavsen landschappen op, ijzig en stil, ver en onbereikbaar, lieflijk of juist onherbergzaam. Tot de zon komt en er licht verschijnt op de ijskappen of andere panorama's. Dan klinkt hij robuust en zwelt de muziek aan. Zo wordt het titelstuk van zijn cd The Ground prachtig opgebouwd langs de romantische melodie en krijgt door een bijzonder subtiel intermezzo op drums een speciale betekenis.

Het spel van het trio is lyrisch, mystiek en gevoelig. Daarbij speelt de Noor op een zeer intense manier. Terwijl zijn vingers lijken te verdwijnen in de vleugel, trekt zijn hele lichaam krom en houdt hij zijn hoofd dichtbij de toetsen. Het is niet alleen zijn beweeglijke manier van spelen dat doet denken aan Keith Jarrett, ook in zijn noten zijn vlagen van een vroege Jarrett terug te horen; veel mooie melodieën en dromerige, soms verleidelijke wendingen.

Concert: Tord Gustavsen. Gehoord: 9/9 Theater Lantaren/Venster, Rotterdam.