Het is lente in banenland

De arbeidsmarkt lijkt het dieptepunt te boven: er is een groeiend aantal vacatures, vooral bij grote en middelgrote bedrijven. Een academicus kan bovendien een iets hoger startsalaris verwachten.

De staat van de Nederlandse economie mag fragiel zijn, op de arbeidsmarkt is het lente. De economische groei blijft al jaren achter bij de verwachtingen en kromp begin dit jaar zelfs, en het consumentenvertrouwen is de afgelopen maand scherp gedaald. Maar op de arbeidsmarkt zijn de eerste tekenen van herstel te zien, voorlopig vooral in de vorm van kleine, voorzichtig positieve berichten.

Een kleine greep: de beginsalarissen van academici groeien voor het eerst sinds jaren. Hun startsalarissen zijn de eerste helft van dit jaar met gemiddeld honderd euro naar 2.250 euro gestegen, zo concludeerde consultant De Breed & Partners op basis van onderzoek onder vijfhonderd pas afgestudeerden. Het is nog marginaal, en de hbo-startsalarissen stagneren nog (zo rond de 1.980 euro bruto), maar toch.

Ook gestegen sinds vorige maand is het vertrouwen van oudere en laag opgeleide werknemers dat ze binnen afzienbare tijd een andere baan kunnen vinden, na een daling van tenminste een jaar. Dit zegt uitzendconcern Randstad dat twee-maandelijks onderzoek doet naar de arbeidsmarkt. Vacaturesite Monsterboard meldt een sterke toename van het aantal vacatures in de afgelopen maand.

Het zijn allemaal tekenen aan de wand. Bij Randstad zijn ze niet verbaasd. In de uitzendmarkt was al eerder herstel te zien en dat is altijd een voorbode van het aantrekken van de arbeidsmarkt, zegt algemeen directeur Jan Vermeulen van Randstad Nederland. Dat belooft veel goeds, want al sinds halverwege vorig jaar groeit de omzet van Randstad ieder kwartaal met dubbele cijfers, na jaren van krimp. ,,Vooral de laatste tijd merken we dat er meer economische activiteit is.''

Veel van de uitzendkrachten komen na verloop van tijd in vaste dienst van de bedrijven waar ze het uitzendwerk doen. Vermeulen: ,,Het is een goede manier voor bedrijven om mensen die ze eigenlijk vast in dienst willen hebben, op proef te nemen. En als het economisch herstel tegenvalt, heeft het bedrijf zich bovendien niet aan deze mensen gecommitteerd.'' Eén op de vijfentwintig banen in Nederland wordt door een uitzendkracht uitgevoerd.

Daarom heeft Randstad goed zicht op de sectoren waar banen ontstaan, zegt Vermeulen. ,,In de bouw groeien we heel hard, 50 procent meer dan vorig jaar'',zegt Vermeulen. Opmerkelijk noemt hij de toegenomen vraag naar verkooppersoneel. ,,Accountmanagers, sales, dat soort functies'' zegt Vermeulen. ,,En door de recente bedrijfsschandalen en de code Tabaksblat is er ook veel vraag naar financiële mensen.'' De groei zit volgens Vermeulen voorlopig vooral bij de grote en middelgrote bedrijven. ,,De kleinere bedrijven breiden hun productie nog uit met bestaande middelen.''

Geografisch verloopt het herstel volgens het klassieke patroon, zegt Vermeulen. Beginnend in België, dan via de zuidelijke provincies langzaam naar de Randstad. ,,In Zuid-Nederland zie je al schaarste van personeel optreden.'' Wat hem verder opvalt is dat er nog weinig verandering komt in de houding van sollicitanten. Vermeulen: ,,Ze doen alsof ze nog in de gouden eeuw leven. Af en toe moet er gewoon gezwoegd worden, nog even wat extra's doen als het half zes is. Die houding zie ik nog niet echt.''

Zoals logisch volgt uit de aanhoudende vraag naar uitzendkrachten, begint de vraag naar `gewone' werknemers toe te nemen. Ook voor hogere functies, merkt directeur Ron Jansen van werving- en slectiebureau Ebbinge & Company. ,,De daling van het aantal bemiddelingen is een jaar geleden gestopt, en sinds kort trekken bepaalde markten weer aan.'' Ebbinge, dat vooral mensen zoekt voor `sleutelfuncties' in het bedrijfsleven, zag de markt in 2000 volledig instorten. ,,Er was nog maar een kwart van de vacatures overgebleven.'' Juist de sectoren waar toen de grootste klappen vielen, trekken nu aan, zegt Jansen: ICT, zakenbanken en consultants. ,,Je ziet dat bedrijven hun financiële dienstverlening echt weer aan het opbouwen zijn.'' Dat heeft volgens hem te maken met de nadruk die bedrijven leggen op risicobeheersing, na de grote beursschandalen én de sterk toegenomen regelgeving. ,,Er is vooral vraag naar echt heel goed gekwalificeerde mensen, die niet simpelweg alles controleren, maar die problemen kunnen voorkomen.'' Maar de toegenomen vraag leidt er niet toe dat de inkomens oplopen. ,,Dat is maar een fractie. Ze mogen blij zijn als ze de inflatie bijhouden.''

Bedrijven gaan volgens Jansen al een paar jaar heel behoudend om met kwalificaties van sollicitanten. Die moeten precies de juiste opleiding en ervaring hebben, bedrijven nemen geen risico. Jansen ziet dat voorlopig niet veranderen. ,,Toen de economie beter was, werd er meer creatief gekeken naar de invulling van functies. Men nam het niet zo nauw met kwalificaties.'' Dat betekent tegelijk dat het voor werknemers nu moeilijk is om opmerkelijke loopbaanstappen te zetten. Maar volgens Jansen is daar bij werknemers door de economische onzekerheid op dit moment ook weinig behoefte aan. ,,De werknemers zijn zelfs nog conservatiever dan de bedrijven.''

Jansen voorspelt dat het voorzichtige herstel doorzet, maar nog een jaar of twee kwetsbaar blijft. Pas daarna zal de demografie – veel ouderen vertrekken, en er zijn minder jongere werknemers – voor meer druk op de arbeidsmarkt zorgen.

De vraag naar juristen is al eerder aangetrokken, zegt Sylvia den Engelsen. Zij is bestuurder van bemiddelingsbureau voor juristen Legal People. Dat begon eind november vorig jaar, en is sindsdien gestaag toegenomen. ,,We hadden telkens één á twee advertenties per week. Vorige week hadden we een hele pagina, en in september hebben we weer twee hele pagina's.''

Opvallend is dat ook het soort functies waar vraag naar is, verandert. ,,Er is groeiende behoefte aan juristen die gespecialiseerd zijn in fusies en overnames. Vooral bij bedrijven, nog niet zozeer bij advocatenkantoren.''

Bedrijven zijn dus op overnamepad, terwijl ze voorheen vooral aan het saneren waren. ,,Twee jaar geleden waren de insolventieadvocaten en arbeidsrechtjuristen niet aan te slepen.''

Legal People bemiddelt vooral zwaardere functies (partners, senior medewerkers) maar ook in het lichtere werk neemt de vraag toe. Een klant van Den Engelsen, een groot bedrijf, vertelde haar vorige week over juridische medewerkers die ze soms tijdelijk nodig hebben. Die worden vaak gedetacheerd vanuit het Engelse advocatenkantoor dat veel werk doet voor dit bedrijf. ,,De afgelopen twee jaar kreeg het bedrijf ze gratis. Nu moet het er weer voor betalen. En ze verwachten dat er binnenkort helemaal niemand meer beschikbaar zal zijn, net als in 2000.''

    • Elsje Jorritsma