Hersenen registreren minder pijn bij een lage pijnverwachting

Een hevige pijnprikkel doet minder zeer wanneer mensen weinig pijn verwachten te voelen. Die subjectieve pijnervaring is zelfs in het brein meetbaar: de hersengebieden die pijn registreren zijn bij zo'n lage verwachting minder actief (Proceedings of the National Academy of Sciences online, 6 september).

Neurobiologen van de Wake Forest School of Medicine in North Carolina (Verenigde Staten) vonden tien mensen bereid deel te nemen aan hun onderzoek. De proefpersonen kregen pijnprikkels van een halve minuut toegediend door middel van een heet blokje op hun onderbeen. In een oefensessie leerden zij dat zij drie gradaties van pijn konden verwachten, die werden aangekondigd door pauzes van verschillende lengte. Een rust van zeven seconden luidde een milde pijnprikkel in (46 °C), een interval van vijftien seconden matige pijn (48 °C), en een pauze van dertig seconden hevige pijn (50 °C).

Enkele dagen na de oefensessie begon het echte experiment. Dertig keer werden de deelnemers gekweld met een pijnprikkel op hun been, terwijl de onderzoekers hun hersenactiviteit bestudeerden met een functional Magnetic Resonance Imaging (fMRI)-scanner. Bij iedere prikkel gaven de proefpersonen aan welke pijnintensiteit zij verwachtten, en hoe sterk de werkelijk ervaren pijn was. Af en toe volgde onverwacht de hevige pijn van 50 °C na een interval van vijftien seconden, of een matige prikkel pas na dertig seconden.

De pijn die de proefpersonen ondervonden na een hevige prikkel was ruim een kwart minder hevig wanneer zij zich hadden ingesteld op een matige pijnscheut. Een dosis morfine van 0,08 mg per kilogram lichaamsgewicht heeft een vergelijkbaar pijnstillend effect.

De scanbeelden onthullen dat ook de hersenactiviteit werd beïnvloed door de verwachtingen. Hoe intenser de pijn die de proefpersonen verwachtten, hoe meer activiteit er te zien was in hersengebieden die een rol spelen bij pijn, zoals het cerebellum en de thalamus. Veel van die hersengebieden waren ook actiever naarmate de daadwerkelijk beleefde pijn intenser was. Echter, wanneer een heviger prikkel werd toegediend dan verwacht, was de activiteit van de pijngebieden in het brein vergelijkbaar met die bij matige pijn.

De onderzoekers concluderen dat het brein voor het registreren van pijn niet alleen informatie betrekt van de zenuwen in het pijnlijk getroffen gebied, maar ook informatie over verwachtingen en eerdere ervaringen. Hun bevindingen onderstrepen het belang van gedragstherapie gericht op een positieve instelling bij de behandeling van pijn.

    • Niki Korteweg