Boekentempel wordt cultureel centrum

De bibliotheek verliest de strijd van internet. ,,Als je wilt weten hoe je een roos moet snoeien, ga je geen boek meer lenen.'' Daarom zijn er tegenwoordig in de bibliotheek ook cd's en dvd's en kun je internetten.

,,Ik kom hier alleen om te internetten. Thuis faalt de verbinding.'' Mike Lourens is een 21-jarige student maatschappelijke dienstverlening. Hij bezet een van de zes computers in de bibliotheek van Bodegraven.

Het is een warme ochtend en het is stil in de grote ruimte met manshoge rekken met boeken. In een hoek staan leestafels met kranten en tijdschriften, langs de wand een bak met cd's en dvd's: de Heimat-trilogie, maar ook Ocean's twelve.

Lourens is geen lid van de bibliotheek. ,,Ik was een jaartje lid op mijn twintigste, maar vond niet wat ik zocht, vooral filosofieboeken.'' Hij schaft ze nu zelf aan. ,,Ook als je niet veel geld hebt, lukt dat wel.''

Monique Jonker meldt net haar zoontje aan als lid. ,,Hij heeft een grote behoefte aan nieuwe boekjes. Die zijn anders niet aan te slepen.'' Ze zoekt ook thematisch op boekjes over baby's. ,,Hij krijgt straks een broertje of zusje. Daar kun je hem met internet niet op voorbereiden.'' Zelf is de 34-jarige al ,,heel lang'' geen lid meer. ,,Ik lees boeken graag opnieuw. En ik wil de nieuwste boeken hebben, die waren er vaak nog niet. In sommige boeken lees ik steeds een klein stukje, maar dan moet zo'n boek na drie weken terug. Nu koop ik veel of ik ruil met vriendinnen.''

Jonker en Lourens passen in de landelijke trend dat het bibliotheekbezoek in Nederland terugloopt. Niet bij jonge kinderen, die door ouders tot trouwe lezers worden gevormd, en niet bij de Turkse en Marokkaanse jeugd, maar vooral bij de leeftijdsgroep 20 tot 34 jaar, waar de belangstelling voor boeken lenen tussen 1996 en 2003 bijna halveerde. Dat blijkt uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), dat deze week een rapport publiceerde over het welzijn van de Nederlander.

Al sinds 1975 wordt er steeds minder gelezen. De bibliotheken voeren een strijd om de tijd en aandacht van de Nederlander. Deze strijd verliezen ze van internet, televisie en andere vormen van recreatie. ,,Als je vroeger wilde weten wanneer het een goed moment was om de rozen te snoeien, dan ging je naar de bibliotheek voor een boek over rozen. Tegenwoordig zoek je dat uit op internet. Dat is een van de redenen dat er minder boeken worden geleend'', aldus Frank Huysmans. Huysmans is sinds begin deze maand bijzonder hoogleraar bibliotheekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. Als SCP-medewerker schreef hij het bibliothekendeel van het rapport.

Het SCP mat of iemand in de vier weken ervoor een boek had geleend. In 1995 was dat nog 32 procent van de bevolking, in 2003 was het gedaald tot 25 procent. Die trend wordt gestaafd door cijfers van de Vereniging van Openbare Bibliotheken over dezelfde periode: het aantal uitleningen daalde met 16 procent, dat is 28 miljoen `materialen' per jaar, tot 152 miljoen in 2003. Het aantal leden daalde minder hard, met 6 procent, tot nog altijd 4,3 miljoen leden in 2003.

De daling van het aantal Nederlanders dat de bibliotheek bezoekt is geen goede ontwikkeling voor de bibliotheken, maar zorgwekkend achten zij de situatie niet, aldus Cedric Stalpers, woordvoerder van de vereniging. De stemming is eerder ,,strijdbaar en ondernemend''.

De nieuwe bibliotheek rekent niet in boeken, maar in materialen – dus ook dvd's, cd, video's en bladmuziek. Uitlenen is niet heilig, ook internetbezoeken tellen. Verheugd zijn de bibliotheken over het succes van Aladin, de digitale vraagbaak. Per mail kun je een vraag stellen, waarna de informatie je binnen enkele dagen wordt toegestuurd. Aladin verwerkt momenteel twintigduizend vragen per maand, aldus Huysmans. Het medium is veranderd, onze taak om te informeren niet, zegt Stalpers.

In 2000 besloten de bibliotheken tot een omslag. Ze fuseerden op grote schaal om te komen tot kostenbesparingen en ze investeerden in nieuwe media en nieuwe activiteiten.

,,Bibliotheken worden steeds meer culturele centra'', zegt Huysmans. ,,Wie alleen kijkt naar hoeveel er wordt gelezen, miskent de functies die een bibliotheek óók heeft: koffie, krantje, informatie, dienstverlening.'' Niet langer een `boekentempel' of `centrum van volksverheffing'. Huysmans: ,,De bibliotheek vecht nog tegen het imago van de grijze dame met knotje die je op de vingers tikt en fluistert dat je stil moet zijn.''

Volgens Stalpers kampen de bibliotheken niet met bezuinigingen. Hoewel bibliotheken door de eigen gemeenten worden gesubsidieerd, bestaan er `arme regio's' zoals de provincies Limburg, Utrecht en Zuid-Holland. Daar wordt minder geld uitgegeven aan bibliotheken. Bodegraven krijgt ,,veel te weinig'', stelt manager Annemarie Sepers. De gemeente Bodegraven geeft zo'n 9 euro per inwoner uit aan bibliotheken. De richtlijn van de overheid is 11 euro per inwoner. Als gemeenten dat halen, krijgen ze vanaf komend jaar een bonus van 82 cent per inwoner. Sepers heeft goede hoop dat dit extraatje de gemeenteraad binnenkort overhaalt om meer te gaan geven.

Arme bibliotheken moeten meer zelf verdienen. Mevrouw Van der Kooij, een oudere dame die in Bodegraven lid wil worden, zint het niet. ,,Dan word ik toch geen lid!'' Het eenmalig inschrijfgeld van 2,25 euro, bovenop het lidmaatschap van 34 euro, schiet haar in het verkeerde keelgat. Buiten legt mevrouw Van der Kooij uit waarom. ,,Betalen voor de administratie, daar ben ik principieel tegen. In België betaal ik 4,50 euro per jaar, met gratis internetten. Ze zijn hier ook duurder dan in Voorschoten.'' Ze was altijd al lid en wilde, nadat ze een tijd last had van haar ogen, weer boeken lenen. ,,Veel naslagwerken, computerboeken, naar verhouding weinig leesboeken.'' De bibliothecaresse reageert gelaten op de weggelopen bezoekster. ,,Ik vind het niet gek. Het is ook duur.''

De voornaamste wens van de bezoekers van de bibliotheek is ruimere openingstijden. Dat blijkt uit het `ideeënboek' op de balie. ,,Graag vaker open!'' staat er op bijna elke bladzijde.

Deze werkdag is de bieb open van half elf tot half een. Dat is twee van de twintig uur per week. Verder zijn er legio voorstellen. ,,Ik zou graag willen dat je hier gratis kunt internetten'', schrijft iemand. ,,Ik kom hier met plezier, maar ik wil meer hoe-overleef-ik-boeken en lekkere kussens om lekker te lezen en ik wil Marokkaanse boeken. Groetjes, Siham.''

En mevrouw Van der Kooij – wordt ze nog lid als haar boosheid is gezakt? Ze glimlacht zuur. ,,Ik denk het wel. Betaal ik 36 euro voor dat ene boek dat ik zoek.''

    • Ron Rijghard